Nr 29 (2022)
Artykuły

Wybrane metody wykrywcze stosowane w procesach poszlakowych o zabójstwo

Diana Brzezińska
Katedra Studiów nad Bezpieczeństwem Instytutu Nauk o Polityce i Bezpieczeństwie Uniwersytetu Szczecińskiego

Opublikowane 27.01.2023

Słowa kluczowe

  • proces poszlakowy,
  • postępowanie przygotowawcze,
  • metody wykrywania przestępstw,
  • łańcuch poszlak,
  • analiza case study

Jak cytować

Brzezińska, D. (2023). Wybrane metody wykrywcze stosowane w procesach poszlakowych o zabójstwo. Biuletyn Kryminologiczny, (29), 145–164. https://doi.org/10.5281/zenodo.7614807

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza wybranych metod wykrywczych zastosowanych w procesach poszlakowych o zabójstwo, które ostatecznie doprowadziły do skazania sprawców, pod kątem ich przydatności w przeanalizowanych sprawach karnych. Przy czym mowa tu o sprawach zabójstw, w których zabrakło corpus delicti, a do skazania sprawców doprowadził nierozerwalny łańcuch poszlak.
Analizie poddano zastosowane wybrane standardowe metody wykrywcze, jak np. poszukiwanie zwłok przy pomocy psów służbowych do wykrywania i lokalizacji zapachu zwłok ludzkich albo metodę sonarową, jak również zastosowane nietypowe metody wykrywcze, jak np. opinia biegłego z zakresu parapsychologii zmierzającej do ustalenia, co stało się z ciałem ofiary czy działania funkcjonariuszy operacyjnych policji wykonujących czynności pod przykryciem mające na celu ustalenie, co stało się z ofiarą. Szczególną uwagę zwrócono również na wpływ wyjaśnień podejrzanych na przebieg procesu wykrywczego na etapie postępowania wyjaśniającego. W tym w szczególności wielokrotnej zmiany treści wyjaśnień, przyznania się do winy, a następnie odwołania go.
Przeprowadzona analiza wykazała, że stosowanie przez organy śledcze niestandardowych metod wykrywczych ma miejsce wówczas, gdy standardowe metody wykrywcze nie dają oczekiwanych efektów i nie pozwalają na wyjaśnienie faktycznego przebiegu zdarzenia, odnalezienia ciała ofiary oraz pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej. Przy czym nie każde zastosowanie niestandardowej metody wykrywczej ma pozytywny wpływ na postępowanie karne lub w sposób kluczowy prowadzi do wyjaśnienia sprawy.
Artykuł powstał na podstawie analizy akt sądowych siedmiu spraw o zabójstwo o charakterze poszlakowym, w którym doprowadzono do skazania sprawców, pomimo braku corpus delicti.

Bibliografia

  1. Adamiec J., Zdeb K., Metody geofizyczne w procesie poszukiwania ukrytych zwłok, „Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego” nr 56/2020.
  2. Brzezińska D., Gawliński A., Zbrodnie bez ciał, Wydawnictwo Otwarte, Kraków 2021.
  3. Brzezińska D., Wykorzystanie biegłych z zakresu parapsychologii w postępowaniu karnym [w:] I. Domina, Ł. Pilarz (red.), Naukowa analiza zagadnień z zakresu bezpieczeństwa narodowego, kryminalistyki i kryminologii, Wydawnictwo Tygiel, Lublin 2022.
  4. Brzezińska D., Wpływ opinii biegłych z zakresu analizy wiktymologicznej ofiar zabójstwa na wynik procesu sądowego [w:] I. Domina, Ł. Pilarz (red.), Naukowa analiza zagadnień z zakresu bezpieczeństwa narodowego, kryminalistyki i kryminologii, Wydawnictwo Tygiel, Lublin 2022.
  5. Choromańska A., Łabuz P., Malinowska I., Ustawa o Policji. Komentarz, Legalis 2022.
  6. Gardocka T., Jagiełło D., Karny proces poszlakowy, C.H. Beck, Warszawa 2020, Legalis.
  7. Gołaszewski M., Przełom w procesie walidacji i wyrażaniu wartości diagnostycznej testów wykorzystywanych w badaniach poligraficznych, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego”, nr 8/2013.
  8. Gołębiowski J., Grochowska K., Profilowanie kryminalne na potrzeby sądu. Kontrowersje wokół przydatności, E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, 2014.
  9. Gruza E., Psychologia sądowa dla prawników, Wolters Kluwer, Warszawa 2017.
  10. Gruza E., Goc M., Moszczyński J., Kryminalistyka, czyli o współczesnych metodach dowodzenia przestępstw, Warszawa 2020.
  11. Hołyst B., Kryminalistyka, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2018.
  12. Hołyst B., Psychologia kryminalistyczna, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2021.
  13. Kochańczyk R., BSP w poszukiwaniach osób zaginionych w praktyce policyjnej [w:] M. Feltynowski (red.), Wykorzystanie bezzałogowych platform powietrznych w operacjach na rzecz bezpieczeństwa publicznego, Wydawnictwo CNBOP-PIB, Józefów 2019.
  14. Komar-Nalepa A., Dowód poszlakowy. Zakres i metody budowy na przykładzie spraw o zabójstwo, C.H. Beck, Warszawa 2021, Legalis.
  15. Kudrelek S., Problematyka czynności wykrywczych po umorzeniu dochodzenia i wpisaniu sprawy do rejestru przestępstw, „Wojskowy Przegląd Prawniczy” 2[286]/2018.
  16. Niemczyk Z., Czynności operacyjno-rozpoznawcze i możliwości wykorzystania ich rezultatów w postępowaniu karnym, „Kwartalnik Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury”, Zeszyt 3(9)/2013.
  17. Olejnik K., Czynności operacyjno-rozpoznawcze w systemie ujawniania zabójstw i wykrywania ich sprawców – stan faktyczny i procesowe potrzeby, http://www.zielona-gora.po.gov.pl/index.php?id=26 [dostęp: 31.07.2022].
  18. Skorupka J. (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Legalis 2022.
  19. Stojer-Polańska J., Czynności operacyjne: bezpieczeństwo obywateli a bezpieczeństwo funkcjonariuszy, „Kultura Bezpieczeństwa. Nauka-Praktyka-Refleksje” nr 16/2014.
  20. Stojer-Polańska J., Lisowicz M., Gołębiowski J., Kryminalistyczne aspekty poszukiwania zwłok, „Problemy Kryminalistyki” 289(3)/2015.
  21. Terasiński G. (red.), Medycyna sądowa. Diagnostyka sądowa. Tom I, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2020.
  22. Trzciński M., Współczesne metody poszukiwania ukrytych zwłok, „Acta Universitatis Lodziensis Folia Iuridica” nr 83/2018.
  23. Waltoś S., Hofmański P., Proces karny. Zarys systemu, Wolters Kluwer, Warszawa 2016.
  24. Widacki J. (red.), Badania poligraficzne w Polsce, Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne sp. z o.o. – Oficyna Wydawnicza AFM , Kraków 2014.
  25. Widacki J. (red.), Kryminalistyka, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2018.
  26. Wojciechowski T., Z zagadnień parapsychologii, „Analecta Cracoviensia” nr XIII/1981.
  27. Wyrok SN z dnia 15.10.2002 r., sygn. III KKN 68/00, Legalis nr 60283.
  28. Wyrok SA we Wrocławiu z dnia 22.05.2006 r., sygn. II AKa 32/06, Legalis nr 80194.
  29. Wyrok SO w Świdnicy z dnia 23.10.2007 r., sygn. III K 178/06.
  30. Wyrok SA w Łodzi z dnia 18.03.2008 r., sygn. II AKa 33/08, Legalis nr 210170.
  31. Wyrok SA w Warszawie z dnia 9.11.2009 r.
  32. Wyrok SA w Lublinie z dnia 25.07.2012 r., sygn. II AKa 160/12, Legalis nr 704794.
  33. Wyrok SA w Szczecinie z dnia 14.05.2014 r., sygn. II AKa 67/14., Legalis nr 2180775.
  34. Post. SN z dnia 29.01.2015 r., sygn. I KZP 25/14, Legalis nr 1172071.
  35. Wyrok SO w Białymstoku, z dnia 5.01.2016 r., sygn. III K 92/15, Legalis nr 1981103.
  36. Wyrok SA we Wrocławiu z dnia 29.06.2016 r., sygn. II AKa 137/16, Legalis nr 1504990.
  37. Wyrok SN z dnia 14.12.2016 r., sygn. III KK 152/16, Legalis nr 1538642.
  38. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o policji (Dz.U. Nr 30 poz. 179 z późń. zm.).
  39. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89 poz. 555 z późn. zm.).