Psychospołeczne czynniki ryzyka zachowań niezgodnych z prawem młodzieży

Zgłoś artykuł

PDF

Słowa kluczowe

czynniki ryzyka
badanie typu self-report
przestępczość młodzieży
młodzież
ryzyko
youth crime
risk factors
self-report survey
youth
risk

Jak cytować

Więcek-Durańska, A. (2021). Psychospołeczne czynniki ryzyka zachowań niezgodnych z prawem młodzieży. Biuletyn Kryminologiczny, (25), 84–138. https://doi.org/10.5281/zenodo.5005464

Abstrakt

Przestępczość jest złożonym zjawiskiem społecznym, istotnym dla całego społeczeństwa. Dlatego też od lat podejmuje się działania mające na celu poszerzenie wiedzy o czynnikach odpowiedzialnych za zachowania polegające na przekraczaniu norm przez uczestników życia społecznego oraz poszukiwaniu takich czynników, które odgrywają rolę pozytywną (chroniącą). W zależności od wiodącego nurtu badawczego, czynników takich poszukiwano w cechach indywidualnych jednostki lub też w środowisku zewnętrznym (rodzina, środowisko lokalne). Wiele badań poświęcono również weryfkowaniu zewnętrznych oznak czy genetycznych odchyleń wskazujących na predyspozycje do zachowań przestępczych. Nie bez znaczenia wydają się także czynniki neurobiologiczne, a w szczególności rozpowszechnienie zaburzeń psychicznych w populacji. Aktualnie trendy w prowadzonych badaniach czerpią z dorobku wielu dziedzin. Podkreśla się jednak, że każde zachowanie człowieka determinowane jest nie tylko przez jego osobowość, ale również przez środowisko, w jakim się znajduje.
Problematyka przestępczości jest tym ważniejsza, gdy zjawisko to dotyczy dzieci i młodzieży. Analiza dostępnych danych statystycznych dotyczących czynów karalnych popełnianych przez nieletnich wskazuje, że kwestia ta stanowi istotny problem społeczny. W 2015 roku w statystyce sądowej odnotowano ponad 12 tys. czynów karalnych popełnianych przez nieletnich sprawców oraz ponad 14 tys. orzeczeń sądowych w sprawach nieletnich w związku z demoralizacją. Ponadto, nie bez znaczenia wydaje się obniżający się wiek młodzieży wchodzącej „na drogę przestępczą”.
Celem badań była ocena rozpowszechnienia oraz analiza uwarunkowań tzw. „czynników ryzyka” w etiologii czynów przestępczych. Aby przeprowadzić analizę uwarunkowań przeprowadzono badania samoopisowe młodzieży, wywiady oraz testy psychologiczne, a uzyskany szeroki materiał empiryczny pozwolił na wychwycenie pewnych cech charakterystycznych oraz różnic pomiędzy młodzieżą, która przyznała się do popełnienia przestępstwa oraz tymi, którzy takich doświadczeń nie mieli. Opracowanie składa się z dwóch części. Pierwsza stanowi teoretyczne uzasadnienie podjętej tematyki badań. Druga natomiast ma charakter empiryczny i obejmuje opis metody, a także uzyskane wyniki badań wraz z ich omówieniem i interpretacją. Badanie przeprowadzone zostało na grupie uczniów w wieku 15-19 lat, przy wykorzystaniu trzech metod badawczych (kwestionariusza samoopisowego, testów psychologicznych oraz wywiadu).

 

Crime  is  a  multidimensional  social  phenomenon,  important  for  the  whole  society  For  years, researchers  have  been  conducting  research  to  increase  knowledge  about  the  factors  respon- sible for criminal behavior and to look for such factors that play a positive (protective) role. Depending on the leading research trend, such factors were sought in the individual’s characte- ristics or in the external environment (family, local environment). Many studies have also been devoted to verifying external signs and genetic deviations indicating predisposition to criminal behavior. Some scientists also point to neurobiological factors, in particular the prevalence of mental disorders in the population. Currently, the trends of research are taken from many fields of science. It is emphasized, however, that every human behavior is determined not only by his personality, but also by the environment in which he is located. The issue of crime is more im- portant when this phenomenon applies to children and young people. The analysis of available statistical data on criminal offenses committed by minors shows that this issue is a significant social problem. In 2015, in court statistics there were over 12 000 criminal offenses committed by juvenile offenders and over 14 000 court judgments on demoralization of minors. Furthermore it stresses that the age of young people commitng crimes significantly decreased.

The aim of the study was the evaluation of prevalence and analysis of determinants of „risk fac- tors” in the etiology of criminal acts. Risk factors are defined as individual personal properties, environmental characteristics and mutual interactions between them. In the statistical sense, risk factors are properties that coexist with abnormal behavior or precede its formation. Based on knowledge about risk factors, we can try to estimate the occurrence of certain negative phe- nomena, including for example committing offenses by young people. It should be emphasized that the emergence of risk factors does not necessarily lead to negative consequences, but they increase the risk of their occurrence.

The study used a self-report questionnaire, psychological tests and an interview. The obtained empirical material allowed to capture certain characteristics and differences between the youth who admitted committing the crime and those who did not have such experiences.

The work consists of two parts. The first is a theoretical justification of the subject matter of research. The second is empirical and includes a description of the method and the results of research and their discussion and interpretation. The survey was conducted on a group of students aged 15-19 years, using three methods (survey research using psychological tests, self-study report and the interview). Thus obtained results allowed to show the current trend of youth crime related to gender and the prevalence of risk behaviors (drinking strong alcohol or drug use). Analyzes were also a number of environmental factors, and on the basis of indicators developed “the goodness of the local environment.” Analyses showed that there were features differentiating the family of the young people. The collected research material allowed to show the differences between the two groups of young people and to isolate psychosocial risk factors which youth crime.

https://doi.org/10.5281/zenodo.5005464
PDF

Bibliografia

Bałandynowicz A., Wzorce medialne w kształtowaniu agresji dzieci i młodzieży, „Pedagogika Społeczna” 2009, nr 3-4.

Batawia S., Młodociani i młodzi recydywiści w świetle badań kryminologicznych, „Archiwum Kryminologii” 1965, t. 3.

Błachut J., Gaberle A., Krajewski K., Kryminologia, Wydawnictwo Arche, Gdańsk 2001.

Czarnecka-Dzialuk B., Drapała K., Więcek-Durańska A., Odpowiedzialność nieletnich przed sądem rodzinnym lub na zasadach określonych w art. 10§2 k.k. – Analiza kryminologiczna, „Archiwum Kryminologii” 2012, t. XXXIV.

Frick P. J., Developmental Pathways to Conduct Disorder, “Child Adolescent Psychiatric Clinic North America” 2006, t. 15.

Górecki P., Stachowiak S., Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich. Komentarz, Wolters Kluwer business, Kraków 2005.

Gruszczyńska B., Marczewski M., Ostaszewski P., Więcek-Durańska, A., Przestępczość pozakodeksowa, Warszawa 2015: niepublikowany raport Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości.

Hollin C. R., Browne D., Palmer E. J., Przestępczość wśród młodzieży. Rozpoznanie zjawiska, diagnozowanie i profilaktyka, GWP, Gdańsk 2008.

Jaros A., Jaros R., Czynniki ryzyka i czynniki chroniące związane z zachowaniami problemowymi – przegląd badań prowadzonych w Polsce, [w:] J. E. Kowalska (red.), Zapobieganie wykluczeniu z systemu edukacji dzieci i młodzieży nieprzystosowanej społecznie. Perspektywa pedagogiczna, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2014.

Kiliszek E., Czynniki ryzyka sprzyjające niedostosowaniu społecznemu i przestępczości nieletnich, „Profilaktyka Społeczna i Resocjalizacja” 2013, t. 21.

Konarska-Wrzosek V. , Prawny system postępowania z nieletnimi w Polsce, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2013.

Korcyl-Wolska M., Postępowanie w sprawach nieletnich w Polsce, Zakamycze, Kraków 2001.

Kossowska A. , Makrospołeczne uwarunkowania przestępczości młodzieży – zarys problemu, [w:] A. Błachnio-Parzych, J, Jakubowska-Hara, J. Kosonoga, H. Kuczyńska (red.), Nauki penalne wobec problemów współczesnej przestępczości. Księga jubileuszowa z okazji 70. Rocznicy urodzin Profesora Andrzeja Gaberle, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2007.

Kozielecki J. (red.), Nowe Idee w Psychologii, GWP, Gdańsk 2009.

Lis-Turlejska M., Stres traumatyczny - koncepcje i badania, Instytut Psychologii PAN, Warszawa 1998.

McWhirter J. J., McWhirter B. T., McWhirter A. M., McWhirter E. M., Zagrożona młodzież, Wydawnictwo Edukacyjne PARPAMEDIA, Warszawa 2008.

Ostaszewski K., Rustecka-Krawczyk A., Wójcik M., Czynniki chroniące i czynniki ryzyka związane z zachowaniami problemowymi warszawskich gimnazjalistów I-III, RAPORT dla szkół i władz oświatowych Warszawy z realizacji drugiego etapu badań p.n. „Rola czynników ryzyka i czynników chroniących w rozwoju zachowań problemowych u młodzieży szkolnej. Badania warszawskich gimnazjalistów”. Warszawa 2009, http://www.parpa.pl/download/Raport_IPiN_2009_07MAC_popr%20final.pdf [dostęp: 30.12.2017]

Ostrihanska Z., Rozmiary nieprzystosowania społecznego uczniów warszawskich szkół podstawowych. „Archiwum Kryminologii” 1982, t. 8-9.

Pecyna M. B., Rodzinne uwarunkowania zachowania dziecka w świetle psychologii klinicznej, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1998.

Piekarska A., Przemoc i krzywdzenie „za szkolną bramą” - programy psychoprofilaktyczne [w:] G. Katry, E. Sokołowska (red.). Rola i zadania psychologa we współczesnej szkole, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2010.

Plopa M., Anxiety dynamics in sea isolation: Family determinants, „Polish Journal of Social Science” 2007, t. 2, nr 1.

Pospiszyl I., Patologie społeczne, PWN, Warszawa 2009.

Siemaszko A., Gruszczyńska B., Marczewski M., Atlas przestępczości w Polsce, T. 5, Oficyna Naukowa, Warszawa 2015.

Skrzypińska K., Relacje rodzinne a dobrostan psychiczny w perspektywie [w:] T. Rostowska, A. Jarmołowska (red.), Rozwojowe i wychowawcze aspekty życia rodzinnego, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2010.

Więcek-Durańska A., Odpowiedzialność nieletnich za czyny z art. 10 § 2 k.k. przed sądem rodzinnym i przed sądem karnym – wybrane zagadnienia. „Prawo w Działaniu”. Sprawy karne 2013, nr 16.

Włodarczyk-Madejska J., Stosowanie środka wychowawczego w postaci umieszczenia w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych oraz środka poprawczego przez sądy rodzinne i nieletnich w świetle danych statystycznych i badań aktowych, Raport Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa 2016. https://www.iws.org.pl/pliki/files/W%C5%82odar-czyk-Madejska%20J_Stosowanie%20%C5%9Brodka%20wychowawczego.pdf [dostęp:30.12.2017]

Włodarczyk-Madejska J., Przestępczość nieletnich i sądowa reakcja na nią w świetle danych statystycznych [w:] K. Buczkowski, W. Klaus, P. Wiktorska, D. Woźniakowska-Fajst (red.), Zmiana i kontrola. Społeczeństwo wobec przestępczości, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2017.

Wójcik D., Młodociani sprawcy rozboju, „Archiwum Kryminologii” 1972, t. 5.

Ziemska M., Postawy rodzicielskie, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1973.

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.