Nr 29 (2022)
Artykuły

Populizm penalny w polskich tygodnikach opinii

Marcelina Koncewicz
Uniwersytet Jagielloński

Opublikowane 03.02.2023

Słowa kluczowe

  • populizm penalny,
  • prawo karne,
  • niebezpieczni sprawcy,
  • tygodnik opinii

Jak cytować

Koncewicz, M. (2023). Populizm penalny w polskich tygodnikach opinii . Biuletyn Kryminologiczny, (29), 47–66. https://doi.org/10.5281/zenodo.7614675

Abstrakt

Celem artykułu jest pokazanie i porównanie populizmu penalnego w polskich tygodnikach opinii na przykładzie kontrowersji wokół ustawy z dnia 22 listopada 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób. Przedstawione zostały definicje tego zjawiska i przeanalizowany proces jego powstawania. Zwrócono szczególną uwagę na działania podejmowane w mediach sprzyjające działaniom populistów penalnych. Ukazano również przykłady polskich regulacji, które noszą znamiona populizmu penalnego. Część badawcza skupia się wokół czterech polskich tygodników opinii – „Newsweeka”, „Polityki”, „Tygodnika Powszechnego” oraz „Do Rzeczy”. Artykuły z tych czasopism zostały przeanalizowane pod kątem tego, jak ukazywane jest w nich prawo, politycy oraz sprawcy przestępstw.

Bibliografia

  1. Błachut J., Doniesienia kryminalne w polskiej prasie codziennej [w:] D. Dölling, K.H. Gössl, S. Waltoś (red.), Relacje o przestępstwach i procesach karnych w prasie codziennej w Niemczech i w Polsce, Kraków 1997.
  2. Bottoms A., The Philosophy and politics of punishment and sentencing [w:] Ch. Clarkson, R. Morgan (red.), In the Politics of sentencing reform, Oxford 1995.
  3. Canovan M., Polityka dla ludzi. Populizm jako ideologia demokracji [w:] Y. Meny, Y. Surel, Demokracja w obliczu populizmu, przeł. A. Gąsior-Niemiec, Warszawa 2007.
  4. Chlebowicz P., Przejawy populizmu penalnego w polskiej polityce kryminalnej, „Studia Prawnoustrojowe” 2009, nr 9.
  5. Czapska J., Szafrańska M., Wójcik D., Marketing prewencji kryminalnej w mediach [w:] J. Czapska, J. Widacki (red.), Bezpieczeństwo lokalne. Społeczny kontekst refleksji kryminalnej, Warszawa 2000.
  6. Czarnecki P., Populizm penalny z perspektywy karnoprocesowej, czyli prawo karne pod ostrzałem [w:] J. Czapska, M. Szafrańska, D. Wójcik (red.), Penalny populizm jako przedmiot badań społecznych, Kraków 2016.
  7. Daniel K., Kryzys społecznego zaufania do sądów, „Studia Socjologiczne” 2017, nr 2.
  8. Dudek M., „Sam w to nie wierzę, wiem, że to nieprawda, a mimo to wciąż o tym mówię i to propaguję”. Wokół próby doprecyzowania populizmu penalnego [w:] J. Czapska, M. Szafrańska, D. Wójcik (red.), Penalny populizm jako przedmiot badań społecznych, Kraków 2016.
  9. Eco U., Rakiem. Gorąca wojna i populizm mediów, przeł. J. Ugniewska, K. Żaboklicki, A. Wasilewska, Warszawa 2007.
  10. Filar M., Rola mediów w kreowaniu zagrożeń i sprzyjaniu populizmowi [w:] Z. Sienkiewicz, R. Kokot (red.), Populizm penalny i jego przejawy w Polsce. Materiały z ogólnopolskiego Zjazdu Katedr Prawa Karnego, Wrocław 2009.
  11. Giddens A., Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności, tłum. A. Szulżycka, Warszawa 2010.
  12. Markowski R., Populizm a demokracja, Warszawa 2004.
  13. Ostaszewski P., Nasilenie i determinanty lęku przed przestępczością, Warszawa 2012.
  14. Pilarczyk Ł., Artykuł 106a Kodeksu karnego jako przykład szkodliwości penalnego populizmu [w:] J. Czapska, M. Szafrańska, D. Wójcik (red.), Penalny populizm jako przedmiot badań społecznych, Kraków 2016.
  15. Plebanek E., O polskim populizmie penalnym w związku z obywatelskim projektem nowelizacji ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz Kodeksu karnego z 2016 r. [w:] J. Widacki (red.), Populizm penalny, Kraków 2017.
  16. Pratt J., Miao M., Penal Populism: The End of Reason, The Chinese University of Hong Kong, Faculty of Law, Research Paper No. 2017-02, 2017.
  17. Pratt J., Penal Populism, Routledge, London–New York 2007.
  18. Pratt J., Clark M., Penal Populism in New Zealand, „Punishment & Society” 2005, vol. 7, nr 3.
  19. Prowotorow-Pryka A., Penalny populizm jako zespół społecznych przekonań [w:] J. Czapska, M. Szafrańska, D. Wójcik (red.), Penalny populizm jako przedmiot badań społecznych, Kraków 2016.
  20. Przyłęcki P., Populizm w polskiej polityce. Analiza dyskursu polityki, Warszawa 2012.
  21. Rybicka J., Populizm penalny w dyskursie politycznym [w:] J. Czapska, M. Szafrańska, D. Wójcik (red.), Penalny populizm jako przedmiot badań społecznych, Kraków 2016.
  22. Ryan M., Penal Policy and Political Culture in England and Wales, Waterside Press 2003.
  23. Skowronek B., Krawczyk D., Marketing prewencji kryminalnej w mediach [w:] J. Czapska, J. Widacki (red.), Bezpieczeństwo lokalne. Społeczny kontekst prewencji kryminalnej, Warszawa 2000.
  24. Struzińska K., Szafrańska M., (R)ewolucja komunikacyjna a populizm penalny [w:] J. Czapska, M. Szafrańska, D. Wójcik (red.), Penalny populizm jako przedmiot badań społecznych, Kraków 2016.
  25. Sulimska I., Teoretyczne założenia projektu badawczego „Polskie prawo karne oczami przyszłych prawników” [w:] J. Czapska, M. Szafrańska, D. Wójcik (red.), Penalny populizm jako przedmiot badań społecznych, Kraków 2016.
  26. Szafrańska M., Polityczna instrumentalizacja strachu przed przestępczością, Toruń 2010.
  27. Szafrańska M., Populizm penalny a media, Kraków 2015.
  28. Szafrańska M., „Kończy się raj dla pedofilów!”. Populizm na przykładzie ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym [w:] J. Widacki (red.) Populizm penalny, Kraków 2017.
  29. Taggart P., Populizm, lud, rdzenna kraina [w:] O. Wysocka (red.) Populizm, Warszawa 2010.
  30. Taggart P., Populizm i patologie polityki przedstawicielskiej [w:] Y. Meny, Y. Surel (red.), Demokracja w obliczu populizmu, Warszawa 2007.
  31. Widacki J., Dadak W., Grzyb M., Szuba-Boroń A., Kryminologia. Zarys systemu, Warszawa 2022.
  32. Widacki J., Zamiast wstępu. Czym jest i do czego służy populizm penalny [w:] J. Widacki (red.), Populizm penalny, Kraków 2017.
  33. Wiles P., Syndrom, nie doktryna: kilka podstawowych tez o populizmie [w:] O. Wysocka (red.), Populizm, Warszawa 2010.
  34. Wróbel W., Czy powrót do racjonalizmu? Projekty nowelizacji kodeksu karnego w perspektywie zmian dokonanych w prawie karnym w latach 2005–2007 [w:] Z. Sienkiewicz, R. Kokot (red.), Populizm penalny i jego przejawy w Polsce. Materiały z ogólnopolskiego Zjazdu Katedr Prawa Karnego, Wrocław 2009.
  35. Zalewski W., Populizm penalny – próba zdefiniowania zjawiska [w:] Z. Sienkiewicz, R. Kokot (red.), Populizm penalny i jego przejawy w Polsce. Materiały z ogólnopolskiego Zjazdu Katedr Prawa Karnego, Wrocław 2009.
  36. Zalewski W., Wtórna wiktymizacja ofiar przestępstw przez media [w:] L. Mazowiecka (red.), Wiktymizacja wtórna. Geneza, istota i rola w przekształcaniu polityki traktowania ofiar przestępstw, Warszawa 2012.
  37. Druk nr 1538. Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy Kodeks karny wykonawczy.
  38. Stenogram z 46. posiedzenia Sejmu RP w dniu 25 lipca 2013 r., https://orka2.sejm.gov.pl/StenoInter7.nsf/0/B0E164FBB37FCC40C1257BB8003747D0/%24File/46_c_ksiazka.pdf [dostęp: 31.01.2023].
  39. Pełny Zapis Przebiegu Posiedzenia: Komisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy – kodeks karny oraz ustawy kodeks karny wykonawczy i rządowego projektu ustawy o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób (nr 2) z dnia 11 września 2013 r., https://orka.sejm.gov.pl/zapisy7.nsf/0/25B1D3889999D0BEC1257BF200464FE1/%24File/0231507.pdf [dostęp: 31.01.2023].
  40. https://sjp.pwn.pl/szukaj/populizm.html [dostęp: 31.01.2023].
  41. Banasik M., Bardzo szybki upadek bardzo szybkich sądów, „Dziennik Polski” z 24.06.2013 r., https://dziennikpolski24.pl/bardzo-szybki-upadek-bardzo-szybkich-sadow/ar/3254770 [dostęp: 31.01.2023].
  42. Baranowska K., Show trwa, „Do Rzeczy” nr 8, 2014.
  43. Biernacki M., Bronię ustawy o niebezpiecznych, „Tygodnik Powszechny” nr 15, 2014.
  44. Bodnar A., W Rzeczypospolitej są tylko sądy, „Tygodnik Powszechny” nr 8, 2014.
  45. Cieśla W., Gębura R., Prawo jednej bestii „Newsweek” nr 3, 2014.
  46. Grabowska B., Wilczyński P., Naciąganie ustawy, „Tygodnik Powszechny”, nr 27, 2014.
  47. Gursztyn P., Humanitaryzm na cudzy koszt, „Do Rzeczy” nr 7, 2014.
  48. Lisicki P., Tanio i niebezpiecznie, „Do Rzeczy” nr 8, 2014.
  49. MAW/PAP, Seksuolog: W przypadku Trynkiewicza jest wysokie ryzyko recydywy, „Newsweek” nr 20, 2014.
  50. MAW/PAP, Tusk: Zabezpieczymy Polaków przed zabójcami, „Newsweek” nr 2, 2014.
  51. Michalczyk G., Mariusz T.: Sprawdzian z prawa i ewangelii, „Tygodnik Powszechny” nr 8, 2014.
  52. Ostrowski M., Kara dla chorych, „Polityka” nr 18, 2015.
  53. Podgórska J., Pielęgniarka zamiast kamery, „Polityka” nr 42, 2015.
  54. Pytlakowski P., Horda dwóch, „Polityka” nr 8, 2013.
  55. Pytlakowski P., Rozmowa z mordercą, „Polityka” nr 5, 2014.
  56. Pytlakowski P., Show z bestią, „Polityka” nr 3, 2014.
  57. Pytlakowski P., Trynkiewicz jednak trafi do zamkniętego ośrodka, „Polityka” nr 18, 2015.
  58. Reszka P., Kondracki J., Bronić przeciw całemu światu, „Tygodnik Powszechny” nr 9, 2014.
  59. Reszka P., Krzysio morderca, „Tygodnik Powszechny” nr 48, 2013.
  60. Sadurski W., Państwo prawa pogrzebane, „Newsweek” nr 33, 2014.
  61. Święchowicz M., Ciężko żyć po takiej śmierci, „Newsweek” nr 6, 2014.
  62. Wilczyński P., Czy wyjdzie na wolność, „Tygodnik Powszechny” nr 3, 2014.
  63. Wilczyński P., Może popełni, „Tygodnik Powszechny” nr 13, 2014.
  64. Wilczyński P., Staśkiewicz W., Lex populi, Czy wyjdzie na wolność, „Tygodnik Powszechny” nr 4, 2014.
  65. Wilczyński P., Szczególnie niebezpieczny, „Tygodnik Powszechny” nr 3, 2014.
  66. Wilczyński P., Wielka zgoda narodowa, „Tygodnik Powszechny” nr 5, 2014.
  67. Wilczyński P., Żyła M., Zaburzenia ustawowe, „Tygodnik Powszechny” nr 48, 2013.
  68. Zając M,, Chyrowicz B., Cel nie uświęca środków, „Tygodnik Powszechny” nr 17, 2014.
  69. Ziemkiewicz R. A., Rzeczpospolita skompromitowana, „Do Rzeczy”, nr 8, 2014.