Prześlij tekst
Nr XLVII/1 (2025)
Artykuły

Przemoc seksualna w związku – skala i charakterystyka zjawiska

Sexual violence in a relationship – the scale and characteristics of the phenomenon

PDF
  • Anna Więcek-Durańska
Anna Więcek-Durańska
Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej

Opublikowane 2025-11-26

Słowa kluczowe

  • przemoc wobec kobiet,
  • przemoc seksualna,
  • przemoc seksualna w związku,
  • zgwałcenie małżeńskie,
  • zgwałcenie partnerskie,
  • violence against women,
  • sexual violence,
  • sexual violence in a relationship,
  • marital rape,
  • partner rape
    • ...Więcej
    Less

Prawa autorskie (c) 2025 Anna Więcek-Durańska

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować

“Przemoc seksualna w związku – skala i charakterystyka zjawiska: Sexual violence in a relationship – the scale and characteristics of the phenomenon” (2025) Archiwum Kryminologii, (XLVII/1), pp. 137–160. doi:10.7420/AK2025.04.
Crossref
Scopus
Google Scholar
Europe PMC

Abstrakt

Głównym celem badania było oszacowanie skali zjawiska przemocy seksualnej, jakiej doświadczają kobiety będące w związkach. Badanie miało charakter ogólnopolski i było częścią ogólnoeuropejskiego badania wiktymizacyjnego, dotyczącego przemocy ze względu na płeć (GBV). Badanie zostało zrealizowane w latach 2021–2023 przez Główny Urząd Statystyczny przy współfinansowaniu przez Eurostat.

W badaniu wykorzystano kwestionariusz ankiety przygotowany przez Eurostat i zrealizowane zostało na grupie 5247 respondentek z szesnastu województw Polski. W artykule prezentowane są wyniki dotyczące przemocy seksualnej w związku, dlatego też analizom poddano wyłącznie te kwestionariusze, które uzupełnione zostały przez kobiety, które były aktualnie lub kiedykolwiek w przeszłości w związku. Łącznie zebrano 5242 kwestionariusze ankiet spełniające założone kryteria.

Okazało się, że poważnych aktów przemocy seksualnej w związku ze strony aktualnego lub
byłego partnera doświadczyło blisko 4% kobiet. Przemoc seksualna zazwyczaj połączona jest z doświadczeniami
przemocy psychicznej i fizycznej ze strony partnera. Do zgłoszenia tego typu czynów dochodzi niezwykle rzadko i najczęściej tylko wtedy, gdy pojawiają się obrażenia fizyczne wymagające konsultacji lekarskich.

 

The main aim of the study was to estimate the scale of sexual violence experienced by women in relationships. The study was nationwide and was part of a pan-European victimisation study on gender-based violence (GBV). The study was carried out in 2021–2023 by Statistics Poland and was co-financed by Eurostat. It used a survey questionnaire prepared by Eurostat, and involved a group of 5,247 respondents from all sixteen voivodeships of Poland. The article presents the results regarding sexual violence in a relationship; therefore, only the questionnaires completed by women who were
currently or previously in a relationship were analysed. A total of 5,242 survey questionnaires that met the established criteria were collected.

According to the results, nearly 4% of the women had experienced serious acts of sexual violence in a relationship by a current or former partner. Sexual violence from a partner is usually combined with psychological and physical violence. Such acts are extremely rarely reported – typically only when there are physical injuries which require medical attention.

PDF

Bibliografia

  1. Bergen R.K. (1996). Wife Rape: Understanding the Response of Survivors and Service Providers. Thousand Oaks: Sage Publications.
  2. Bergen R.K. (2006). Marital Rape: New Research and Directions. Harrisburg: VAWnet.
  3. Berns N. (2001). Framing the Victim: Domestic Violence, Media, and Social Problems. New York: Aldine de Gruyter.
  4. Black M.C., Basile K.C., Breiding M.J., Smith S.G., Walters M.L., Merrick M.T., Chen J. i Stevens M.R. (2011). The National Intimate Partner and Sexual Violence Survey (NISVS): 2010 Summary Report. Atlanta: National Center for Injury Prevention and Control, Centers for Disease Control and Prevention.
  5. Buchwald E., Fletcher P.R. i Roth M. (2005). Transforming a Rape Culture. Minneapolis: Milkweed Editions.
  6. Butler J. (1990). Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity. New York: Routledge.
  7. Campbell R., Dworkin E. i Cabral G. (2009). ʻAn ecological model of the impact of sexual assault on women’s mental healthʼ. Trauma, Violence, & Abuse 10(3), s. 225–246. https://doi.org/10.1177/1524838009334456
  8. Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence Istanbul, 11.05.2011 [Istanbul Convention]. Dostęp online: https://rm.coe.int/168008482e [11.08.2025].
  9. DeKeseredy W.S. i Schwartz M.D. (2011). Theoretical and Definitional Issues in Violence Against Women. Thousand Oaks: Sage Publications.
  10. Dobash R.E. i Dobash R.P. (1992). Women, Violence, and Social Change. London: Routledge.
  11. Dudzik I. i Bielecka G. (2020). ʻPrzejawy przemocy domowej w Polsceʼ [The signs of the domestic violence in Poland]. Edukacja, Terapia, Opieka 2, s. 70–80. http://dx.doi.org/10.52934/eto.13
  12. Edleson J.L. (1999). ʻChildren’s witnessing of adult domestic violenceʼ. Journal of Interpersonal Violence 14(8), s. 839–870. https://doi.org/10.1177/088626099014008004
  13. Fedorczuk A. (2020). Ofiary przemocy seksualnej w Polsce – analiza z perspektywy psychologicznej [Sexual violence in Poland in 2013–2021: Analysis of the scale of the phenomenon and the socio-economic impact of gender-based violence in the EU context]. Kraków: Impuls.
  14. Fitz-Gibbon K., Walklate S., McCulloch J. i Maher J. (2018). Intimate Partner Violence, Risk, and Security: Securing Womenʼs Lives in a Global World. London: Routledge.
  15. FRA (2014). Violence Against Women: An EU-Wide Survey. Main Results Report. Luxembourg: Publications Office of the European Union. Dostęp online: https://fra.europa.eu/en/publication/2014/violence-against-women-eu-wide-survey-main-results-report [11.08.2025].
  16. FRA (2024). Violence Against Women: EU-GBV Survey Main Results. Luxemburg: Publications Office of the European Union. Dostęp online: https://fra.europa.eu/en/publication/2024/violence-against-women-eu-gbv-survey-main-results [11.08.2025].
  17. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę [FDDS] (2020). Centrum Pomocy Dzieciom − przewodnik dla instytucji prowadzących placówkę pomocową dla dzieci pokrzywdzonych przestępstwem [Childrenʼs Aid Center – a guide for institutions running a support center for children who have been victims of crime]. Warszawa: FDDS. Dostęp online: https://edukacja.fdds.pl/pluginfile.php/85886/course/section/907/przewodnik_cpd_ver2021.pdf [11.08.2025].
  18. Gruszczyńska B. (2007). Przemoc wobec kobiet w Polsce: aspekty prawnokryminologiczne [Violence against women in Poland: Legal and criminological aspects]. Warszawa: Wolters Kluwer.
  19. Gruszczyńska B. (2013). ʻWomen victimization risk of violence in Polandʼ. W S. Caneppele i F. Calderoni (red.) Organized Crime, Corruption and Crime Prevention: Essays in Honor of Ernesto U. Savona. Cham: Springer, s. 69–75. http://dx.doi.org/10.1007/978-3-319-01839-3_9
  20. Gruszczyńska B. i Więcek-Durańska A. (2019). ʻEuropejskie badanie przemocy uwarunkowanej płcią (GBV) – zagadnienia metodologiczne badań pilotażowychʼ [European survey of gender-based violence (GBV) – methodological issues of pilot studies]. Biuletyn Kryminologiczny 26, s. 32–38. https://doi.org/10.5281/zenodo.3751698
  21. Herman J.L. (1992). Trauma and Recovery: The Aftermath of Violence – from Domestic Abuse to Political Terror. New York: Basic Books.
  22. Hughes K., Bellis M.A., Jones L., Wood S., Bates G., Eckley L., McCoy E., Mikton C., Shakespeare T. i Officer A. (2012). ʻPrevalence and risk of violence against adults with disabilities: A systematic review and meta-analysis of observational studiesʼ. The Lancet 380(9845), s. 899–907. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(12)60692-8
  23. Jarosz E. (2019). ʻIdee i badania „w służbie” rozwiązywania problemów społecznych – casus kar cielesnych w wychowaniuʼ [Ideas and research ʻin the serviceʼ of solving social problems – the casus of corporal punishment in childrearing]. Pedagogika Społeczna 3(73), s. 387–403. http://doi.org/10.35464/1642-672X.PS.2019.3.27
  24. Jedlecka W. (2017). ʻFormy i rodzaje przemocyʼ [Forms and types o violence]. Przemoc w Prawie i Polityce 13, s. 13-29.
  25. Johnson M.P. (2008). A Typology of Domestic Violence: Intimate Terrorism, Violent Resistance, and Situational Couple Violence. Boston: Northeastern University Press.
  26. KANTAR (2019). Ogólnopolska diagnoza zjawiska przemocy w rodzinie. Raport Kantar Polska dla Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej [Nationwide diagnosis of domestic violence. Report by Kantar Polska for the Ministry of Family, Labour and Social Policy], Static.im-g.pl. Dostęp online: https://static.im-g.pl/im/5/26198/m26198755,WYNIKI-BADANIA.pdf [28.07.2025].
  27. Kelly L. (1988). Surviving Sexual Violence. Cambridge: Polity Press.
  28. Kelly L. i Radford J. (1990). Sexual Violence against Women. Milton Keynes: Open University Press.
  29. Komenda Główna Policji [KGP] (2023). Przemoc domowa [Domestic violence], Statystyka.policja.pl. Dostęp online: https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/przemoc-domowa [11.08.2025].
  30. Krajewski R. (2017). ʻPrzestępstwo zgwałcenia w rodzinieʼ [The crime of rape within the family]. W D. Jaroszewska-Choraś, A. Kilińska-Pękacz i A. Wedeł-Domaradzka (red.) Rodzina i prawo [Family and law]. Bydgoszcz: Wydawnictwo Kazimierza Wielkiego, s. 271–276.
  31. Lewoc M. (2025). Prawo a przemoc domowa w 2023 roku [Law and domestic violence in 2023], Niebieskalinia.pl. Dostęp online: https://www.niebieskalinia.pl/aktualnosci/artykuly-niebieskiej-linii/prawo-a-przemoc-domowa-w-2023-roku-61552024 [04.08.2025].
  32. Lisak D. i Miller P.M. (2002). ʻRepeat rape and multiple offending among undetected rapistsʼ. Violence and Victims 17(1), s. 73–84. https://doi.org/10.1891/vivi.17.1.73.33638
  33. Michalska-Warias A. (2016). Zgwałcenie w małżeństwie. Studium prawnokarne i kryminologiczne [Rape within marriage: A criminal law and criminological study]. Warszawa: Wolters Kluwer.
  34. Przemoc w rodzinie – dane za 2023 rok [Domestic violence – data for 2023] (b.d.), Statystyka.policja.pl. Dostęp online: https://statystyka.policja.pl/download/20/422551/przemoc-w-rodzinie-2023.xlsx [12.11.2024].
  35. Raport z badań FRA nt. przemocy wobec kobiet [FRA research report on violence against women] (2014), Bip.brpo.gov.pl. Dostęp online: https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/raport-z-badan-fra-nt-przemocy-wobec-kobiet [dostęp: 12.11.2024].
  36. Russell D.E.H. (1990). Rape in Marriage. Bloomington: Indiana University Press.
  37. Stark E. (2007). Coercive Control: How Men Entrap Women in Personal Life. New York: Oxford University Press.
  38. Świda I. (1987). Prawo karne. Część szczególna. Komentarz do art. 148–231 k.k. [Criminal law. Special part. Commentary on articles 148–231 of the Penal Code]. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze.
  39. Szymańczak J. (2014). Przemoc w rodzinie – analiza aktów prawnych i statystyk [Domestic violence – analysis of legal acts and statistics]. Warszawa: Biuro Analiz Sejmowych. Dostęp online: https://orka.sejm.gov.pl/WydBAS.nsf/0/67A817D0006452B9C1257F9A0046A2E1/%24file/Analiza_BAS_2014_141.pdf [dostęp: 11.08.2025].
  40. Truszkowski M. i Warston A. (2024). ʻStandardy ochrony małoletnich w świetle ustawy z 28 lipca 2023 roku – ocena wybranych regulacji i uwagi de lege ferenda (część 1)ʼ [Standards for the protection of minors in the light of the law of 28 July 2023 – assessment of selected regulations and comments de lege ferenda (part 1)]. Roczniki Administracji i Prawa 24(1), s. 223–234. http://doi.org/10.5604/01.3001.0054.4692
  41. Van der Kolk B.A. (2014). The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma. New York: Viking.
  42. Walker L.E. (2009). The Battered Woman Syndrome. New York: Springer.
  43. Widacki J. i Szuba-Boroń A. (2019). ʻPrzestępstwo zgwałcenia w Polsce w latach 1999–2017ʼ [Rapes in Poland in the period 1999–2017]. Archiwum Kryminologii 41(2), s. 253–285. http://doi.org/10.7420/AK2019R
  44. Widom C.S. (1989). ʻThe cycle of violenceʼ. Science 244(4901), s. 160–166. https://doi.org/10.1126/science.2704995
  45. Więcek-Durańska A. (2020). ʻPrzestępczość seksualna kobietʼ [Sexual offending by women]. W P. Ostaszewski i K. Buczkowski (red.) Granice prawa. Księga jubileuszowa Profesora Andrzeja Siemaszki [The limits of law: A jubilee book in honour of Professor Andrzej Siemaszko]. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, s. 377–388.
  46. Więcek-Durańska A. (2024a). ʻEuropejskie badanie przemocy uwarunkowanej płcią (GBV) – wyniki z badań polskichʼ [European survey on gender-based violence (GBV) – results from Polish research]. Biuletyn Kryminologiczny 31, s. 35–49. http://dx.doi.org/10.37232/BK.2024B
  47. Więcek-Durańska A. (2024b). ʻPrzemoc kobiet wobec mężczyznʼ [Female violence against men]. Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii 74(4), s. 308–328. https://doi.org/10.4467/16891716AMSIK.24.024.21223
  48. Więcek-Durańska A. (2024c). ʻZgwałcenie w rodzinie – charakterystyka zjawiskaʼ [Intra-familial rape – characteristics of the phenomenon]. Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii 74(3), s. 244–264. https://doi.org/10.4467/16891716AMSIK.24.019.20817
  49. Wiktorska P. (2021). ʻZmiany w kontrolowaniu przemocy domowej – aspekty prawne, kryminologiczne i społeczneʼ [Changes in controlling domestic violence – legal, criminological and social aspects]. Archiwum Kryminologii 43(2), s. 243–266. http://doi.org/10.7420/AK2021.36
  50. Witkowska-Paleń A. (2023). ʻProcedura „Niebieska Karta” u podstaw przeciwdziałania przemocy w rodzinie w opinii pracowników socjalnych i funkcjonariuszy Policjiʼ [The ʻBlue Cardʼ procedure at the base of prevention of domestic violence in opinion of social workers and police officers]. Journal of Modern Science 50(1), s. 187–208. https://doi.org/10.13166/jms/161522
  51. Wójcik S. i Szumiał S. (2023). ʻSkala i uwarunkowania przemocy domowej wobec dzieci i wiktymizacji pośredniej – wyniki Diagnozy przemocy wobec dzieci w Polsce 2023ʼ [Scale and determinants of domestic violence against children and indirect victimisation – results of Polish child victimization survey 2023]. Dziecko Krzywdzone. Teoria, Badania, Praktyka 22(4), s. 12–36.
  52. World Health Organization [WHO] (2013). Global and Regional Estimates of Violence against Women: Prevalence and Health Effects of Intimate Partner Violence and Non-Partner Sexual Violence. Geneva: WHO Press. Dostęp online: https://www.who.int/publications/i/item/9789241564625 [29.07.2025].
  53. World Health Organization [WHO] (2013). Responding to Intimate Partner Violence and Sexual Violence against Women. WHO Clinical and Policy Guidelines, Iris.who.int. Dostęp online: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/85240/9789241548595_eng.pdf [28.07.2025].

Podobne artykuły

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Inne teksty tego samego autora