Abstrakt
J.M. Stanik w swoim artykule pochyla się nad kwestią uchwycenia różnic osobowościowych między przestępcami popełniającymi odmienne rodzaje przestępstw, co umożliwiałoby zrozumienie motywacji działania sprawców. Zdaniem autora jest to nieodzowny element w prawidłowym przeprowadzeniu procesu, wymierzeniu kary i skutecznym przebiegu resocjalizacji. W tekście zostają przedstawione wyniki badań na grupie 129 osób skazanych za pobicia, kradzieże, napady z rabunkiem oraz kradzież z włamaniem, przebywających w półotwartym Zakładzie Karnym w Wojkowicach o rygorze zasadniczym i złagodzonym. Badania przeprowadzono na trzech inwentarzach psychologicznych: IBZO DSM-IV M. Radochońskiego i J.M. Stanika, SABD Bussa-Durkee oraz SUI J.M. Stanika. W tekście został zawarty dokładny opis każdego z powyższych inwentarzy, stanowiący wstęp do analizy wyników badań. Rezultaty przeprowadzanych testów zostały przedstawione w tabelach i ukazują różnice występujące pomiędzy skazanymi popełniającymi wymienione wyżej przestępstwa. W tekście zostaje również przedstawiona interpretacja uzyskanych wyników. Według J.M. Stanika wśród sprawców dokonujących kradzieży i włamań występują: silnie utrwalone postawy nieufności, podejrzliwości oraz negacja wymagań społeczno-prawnych. Z tego powodu zdaniem autora przestępstwa te nie mają charakteru okazjonalnego. Autor odwołuje się również do dysertacji doktorskiej J. Kucharewicz: Psychologiczna analiza procesów motywacyjnych przestępstw popełnionych przez nieletnich, w której zostały przedstawione wyniki badań przeprowadzonych na grupie 36 nieletnich. W podsumowaniu można znaleźć stwierdzenie, że u większości badanych zachowania przestępcze są umotywowane mechanizmami osobowościowymi, a nie zmiennymi sytuacjami.
In his article, Stanik discusses the issue of identifying the differences in the personalities of offenders who commit different types of crimes, which would make it possible to understand the motivation behind their actions. In the author’s opinion, it is an indispensable element in the proper execution of the trial, punishment, and effective course of rehabilitation. The text presents research on a group of 129 people convicted of beating, robbery, assault with robbery, and burglary who were beingheld in the semi-open penitentiary in Wojkowice with restrictive and liberalised regimes. The study was conducted using three psychological inventories: the IBZO DSM-IV by Radochoński and Stanik, the SABD by Buss-Durkee, and the SUI by Stanik. A detailed description of each of the above questionnaires is included in the text as an introduction to the analysis of the research findings, which are presented in tables and show the differences between the convicts who committed the above-mentioned crimes. The text also interprets the results. According to the author, perpetrators of theft and burglary are characterised by deeply rooted attitudes of distrust and suspicion and negation of social and legal requirements. For this reason, according to the author, these crimes are not sporadic. The author also refers to the doctoral dissertation of Kucharewicz (Psychologiczna analiza procesów motywacyjnych przestępstw popełnionych przez nieletnich [A psychological analysis of motivational processes in crimes committed by minors]), which reports the results of research carried out on a group of 36 minors. In conclusion, it can be found that in the majority of the respondents criminal behaviour is motivated by personality mechanisms and not by variable situations.
Bibliografia
- Błachut J., Gaberle A., Krajewski K., Kryminologia, „Arche”, Gdańsk 2004.
- Buss A.H., The Psychology of Aggression, Wiley, New York−London 1961.
- DSM-IV, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, wyd. 4, American Psychiatric Association, Washington 1994.
- Hołyst B., Psychologia kryminalistyczna, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004.
- Kucharewicz J., Psychologiczna analiza procesów motywacyjnych przestępstw popełnionych przez nieletnich, nieopublikowana praca doktorska, Uniwersytet Śląski, Katowice 2008.
- Leary T., Interpersonal Diagnosis of Personality, a Functional Theory and Methodology for Personality Evaluation, Ronald Press Co., New York 1957.
- Stanik J.M., Inwentarz do badania zaburzeń osobowości według DSM-IV; IBZO-DSM-IV (M. Radochońskiego i J.M. Stanika), [w:] J.M. Stanik (red.), Zastosowanie wybranych technik diagnostycznych w psychologicznej praktyce klinicznej i sądowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2006.
- Stanik J.M., Możliwości diagnozy różnicowej stanów reaktywnych za pomocą testu SUI, „Postępy Psychiatrii i Neurologii” 1997, nr 6.
- Stanik J.M., Roszkowska A., Kucharewicz J. (2006). Psychologiczna diagnoza zachowań agresywnych w świetle badań Skalą Agresji Buss-Durkee (SABD) − wyniki badań i normalizacja testu [w:] J.M. Stanik (red.), Zastosowanie wybranych technik diagnostycznych w psychologicznej praktyce klinicznej i sądowej, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2006.
- Stanik J.M., Skala Ustosunkowań Interpersonalnych (SUI), Wydawnictwo Szumacher, Kielce 1994.
- Stanik J.M., Wybrane koncepcje i wyniki badań kryminologicznych a perspektywy resocjalizacji [w:] B. Urban, J.M. Stanik (red.), Resocjalizacja, t. 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.
