Uchodźca, czyli kto? Wizerunek uchodźców na granicy polsko-białoruskiej w internetowych portalach informacyjnych – aspekty prawne i kryminologiczne

Zgłoś artykuł

pdf

Słowa kluczowe

uchodźcy
granica
Polska
Białoruś
kryzys
media
Internet
wizerunek
teoria pól semantycznych

Jak cytować

Bloch, K. (2022). Uchodźca, czyli kto? Wizerunek uchodźców na granicy polsko-białoruskiej w internetowych portalach informacyjnych – aspekty prawne i kryminologiczne. Biuletyn Kryminologiczny, (28). https://doi.org/10.5281/zenodo.6810608

Abstrakt

Artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie o prawne oraz kryminologiczne konsekwencje sposobu prezentowania uchodźców na granicy polsko-białoruskiej w internetowych portalach informacyjnych, w związku z kryzysem, który miał miejsce w 2021 roku. W tym celu dokonano analizy pól semantycznych hasła „uchodźca”, wykorzystując teorii pól semantycznych. Wyniki badania pozwoliły na wskazanie wybranych konsekwencji budowania przez portale informacyjne określonego wizerunku uchodźców. W analizie zwrócono uwagę na problem posługiwania się przez media pojęciem „uchodźca” niezależnie od prawnej definicji tego pojęcia oraz traktowanie takich pojęć jak uchodźca, imigrant, cudzoziemiec jako synonimów. Autorzy przeanalizowali także, czy tworzony przez portale informacyjne wizerunek uchodźców może przyczynić się do kreowania nieprzychylnych postaw społecznych wobec tej grupy. Z uwagi na wprowadzenie stanu wyjątkowo, w analizie zwrócono także uwagę na kwestie związane z funkcją informacyjną mediów.

https://doi.org/10.5281/zenodo.6810608
pdf

Bibliografia

Adamczyk W., Media masowe w procesie budowania demokracji w Polsce (1989–1995), Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań 1999.

Bartmiński J. (red.), Współczesny język polski, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2001.

Buczkowski K., Klaus W., Wiktorska P., Woźniakowska-Fajst D. (red.), Zmiana i kontrola. Społeczeństwo wobec przestępczości, Scholar Warszawa 2017.

Chlebny J. (red.), Prawo o cudzoziemcach. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2020, Legalis.

Cohen S., Folk Devils and Moral Panics, MacGibbon & Kee, London 1972.

Fatyga B., Dudkiewicz M., Kietlińska B. (red.), Praktyki Badawcze, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW, Warszawa 2015.

Głowiński M. (red.), Język i społeczeństwo, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1980.

Goode E., Ben-Yehuda N., Moral Panics: the Social Construction of Deviance, Wiley-Blackwell, New York 2009.

Hadzińska-Wyrobek A., Uchodźcy – azyl polityczny i status uchodźcy w Polsce po 1945 roku, Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa, Poznań 2015.

Iwanicka A., Walter N., Radio w sieci – kontra czy wzmocnienie tradycyjnego radia?, „Neodidagmata” Poznań 2005, nr 27/28 , s. 107-117.

Jakubowski A., Bronisz U., Granica Unii Europejskiej jako czynnik (dez)aktywizujący rozwój i konkurencyjność obszarów przygranicznych, [w:] A. Grynia (red.), Wybrane aspekty rozwoju i konkurencyjności nowych krajów członkowskich Unii Europejskiej, Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie, Uniwersytet w Białymstoku, Wilno 2015, s. 627-639 https://depot.ceon.pl/handle/123456789/11150 [dostęp: 19.11.2021].

Informacja statystyczna za 2019 r., Straż Graniczna, Warszawa 2020, https://strazgraniczna.pl/download/1/24870/Informacjastatystycznaza2020r.pdf [dostęp: 24.06.2022].

Informacja statystyczna za 2020 r., Straż Graniczna, Warszawa 2021, https://strazgraniczna.pl/download/1/24870/Informacjastatystycznaza2020r.pdf [dostęp: 24.06.2022].

Informacja statystyczna za 2021 r., Straż Graniczna, Warszawa 2022, https://strazgraniczna.pl/download/1/27269/Informacjastatystycznaza2021r.pdf [dostęp: 24.06.2022].

Juza M., Internet jako nowe medium masowe: szanse, zagrożenia, perspektywy, „Studia Medioznawcze” 2007, nr 2 (29) , s. 62-90, https://core.ac.uk/download/pdf/286319026.pdf [dostęp: 24.06.2022].

Kampka A., Retoryka wizualna. Perspektywy i pytania, „Forum Artis Rethoricae” 2011, nr 1 , s. 7-23, https://retoryka.edu.pl/wp-content/uploads/2018/05/far_nr1_art1.pdf [dostęp: 24.06.2022].

Kicior B., Po co nam media – po co my mediom? Funkcje i oddziaływanie mediów masowych w społeczeństwie, „Social Contexts”, 2018, t. 6, nr 1, http://kontekstyspoleczne.umcs.lublin.pl/wp-content/uploads/2018/12/Kicior-6-1-2018.pdf.

Kłosiński M., Semantyczna analiza pojęć „bezrobocie” i „bezrobotny” („bezrobotni”) w wypowiedziach prasowych, „Kultura i Społeczeństwo” 1994, t. 38, nr 3, s. 151-162.

Kozłowska A., Oddziaływanie mass mediów, Szkoła Główna Handlowa, Warszawa 2006, http://otworzksiazke.pl/ksiazka/oddzialywanie_mass_mediow/ [dostęp: 01.12.2021].

Kubiak K. (red.), Zarządzanie w sytuacjach kryzysowych niepewności, Wyższa Szkoła Promocji, Warszawa 2012.

Uchodźca [ciekawostki], [w:] Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl/ciekawostki/haslo/uchodzca;5756878.html [dostęp: 12.11.2021].

Machińska H., Wizytacje przedstawicieli RPO w jednostkach Straży Granicznej w rejonie objętym stanem wyjątkowym, 2021, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/RPO-wizytacje-straz-graniczna-stan-wyjatkowy [dostęp: 25.11.2021].

McQuail D., Teoria komunikowania masowego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.

Michalczyk S., Teoria komunikowania masowego. Skrypt dla studentów dziennikarstwa i komunikacji społecznej, Uniwersytet Śląski, Katowice 2019.

Młynarska-Sobaczewska A., Wolność wirtualnej wypowiedzi, „Państwo i Prawo” 2008, nr 2 , s. 48-60.

Mrozowski M., Przenikanie mediów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2020.

Pacek J., Pole semantyczne terminu „książka elektroniczna”, „Zagadnienia Informacji Naukowej – Studia Informacyjne” 2016, t. 54, nr 1, s. 95-107, https://www.doi.org/10.36702/zin.290.

sierpnia 1991 roku ogłoszono niepodległość Republiki Białoruś, https://www.radio.bialystok.pl/pogon/index/id/102514 [dostęp: 19.11.2022].

Régine R., Badanie pól semantycznych: doświadczenia Ośrodka Leksykologii Politycznej w Saint-Cloud, [w:] M. Głowiński (red.), Język i społeczeństwo, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1980.

Siwicki M., Prasa internetowa a obowiązek rejestracji prasy, „Przegląd Sądowy” 2011, nr 1 s. 61-73.

Starzewski Ł, Pomoc materialna RPO dla cudzoziemców i organizacji pomocowych działających przy granicy polsko-białoruskiej, 2021, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/pomoc-materialna-rpo-dla-cudzoziemcow-i-organizacji-pomocowych-dzialajacych-przy-granicy [dostęp: 23.11.2021].

Starzewski Ł., Ustawa o budowie muru na granicy częściowo niekonstytucyjna. Uwagi RPO dla Senatu, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-granica-budowa-muru-senat [dostęp: 23.11.2021].

Sykes G.M., Matza, D., Techniques of Neutralization: A Theory of Delinquency, „American Sociological Review” 1957, t. 22, nr 6, s. 664-670, https://doi.org/10.2307/2089195.

Szwed R., Funkcje mediów w demokracjach, „Rocznik Nauk Społecznych” 2020, t. 12, nr 4, s. 5-25, https://doi.org/10.18290/rns20484-1.

Tokarski R., Słownictwo jako interpretacja świata, [w:] J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2001.

Tuleja P. (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2021, LEX.

Uniwersalny Słownik Języka Polskiego, Reader’s Digest, Warszawa 2007.

Warmińska K., Urbaniak A., Czym jest Kraków? Analiza pola semantycznego, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie” 2017, nr 3(963), https://doi.org/10.15678/ZNUEK.2017.0963.0306.

Waściński K., Granice RP, https://www.strazgraniczna.pl/pl/granica/granice-rp/1910,Granice-RP.html [dostęp: 24.03.2022].

Wierzbicki B., Uchodźcy w prawie międzynarodowym, PWN, Warszawa 1993.

Zaremba M. (red.), Prawo prasowe. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2018, LEX.

Zasady i tryby ustalania statusu uchodźcy. Zgodnie z Konwencją dotyczącą statusu uchodźcy z 1951 r. wraz z Protokołem dodatkowym do niej z 1967. Podręcznik, Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców, Warszawa 2007.

Ząbek M. (red.), Obywatelstwo na progu XXI wieku. Konteksty prawne i kulturowe na progu XXI wieku, Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego, Biuro Krajowe UNCHR w Polsce, Międzynarodowe Centrum Dialogu Międzykulturowego i Międzyreligijnego UKSW, Warszawa 2013.

Akty prawne:

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z dnia 10 grudnia 1948 r., https://www.gov.pl/attachment/af132db5-7064-4b9a-815e-1e30697d0868 [dostęp: 24.03.2022].

Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r., tj. Dz.U. 1993, poz. 284 ze zm.

Konwencja dotycząca statusu uchodźców, sporządzona w Genewie dnia 28 lipca 1951 r., tj. Dz.U. 1991, poz. 515.

Protokół dotyczący statusu uchodźców, sporządzony w Nowym Jorku dnia 31 stycznia 1967 r., tj. Dz.U. 1991,

poz. 517.

Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe, tj. Dz.U. 2018, poz. 1914.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. 1997, Nr 78 poz. 483 ze zm.

Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, (tekst skonsolidowany), Dz. Urz. UE C 326 z 26.12.2012 r., s. 391.C326/391.

Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. Dz.U. 2021, poz. 1108.

Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana), Dz. Urz. UE C 326 z 18.10.2012 r., s. 13.

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana), Dz. Urz. UE C 326 z 18.10.2012 r., s. 47.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz. U. UE. L180 z 2013 r., s. 60).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, Dz. Urz. UE L 180 z 29.06.2013 r., s. 31.

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, tj. Dz.U. 2021, poz. 2354.

Orzecznictwo:

Postanowienie WSA w Warszawie z 30 października 2008 r., II SA/Wa 1885/2007, LEX 521930.

Wyrok WSA w Łodzi z 12 lipca 2012 r., I SA/Łd 646/12, LEX 1266471.

Wyroki SN z 24 czerwca 2014 r., I CSK 532/13, OSNC 2015, poz. 61.

Wyrok SN z 28 października 2016 r., I CSK 695/15, OSNC 2017, poz. 73.

Wyrok TSUE z 14 maja 2019 r., C-391/16 M, C-77/17, C-78/17 ECLI:EU:C:2019:403.

Wyrok ETPC z 23 lipca 2020 r. w sprawie M.K. i in. p-ko, 40503/17, 42902/17, 43643/17, HUDOC.

Wyrok ETPC z 8 lipca 2021 r. w sprawie D.A. i in. p-ko Polsce, 51246/17, HUDOC.

Netografia:

„Cudzoziemiec” [hasło], https://dobryslownik.pl/slowo/cudzoziemiec/6977/ [dostęp: 12.12.2021].

„Cudzoziemiec” [hasło], [w:] Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl/sjp/cudzoziemiec;2449693 [dostęp: 12.11.2021].

„Migrant” [hasło], [w:] Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl/doroszewski/migrant;5451486.html [dostęp: 22.11.2021].

„Środki masowego przekazu” [hasło], [w:] Encyklopedia PWN, encyklopedia.pwn.pl. [dostęp: 2.12.2021].

„Uchodźca” [hasło], [w:] Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl/doroszewski/uchodzca;5510203.html [dostęp: 12.11.2021].

[Statystyki: Polska, 2020], https://migracje.gov.pl/statystyki/zakres/polska/typ/dokumenty/widok/tabele/typDokumentu/2/rok/2020/ [dostęp: 26.03.2022].

[Statystyki: Polska, 2020–2021], https://migracje.gov.pl/statystyki/zakres/polska/typ/dokumenty/widok/tabele/typDokumentu/2/rok/2020/rok2/2021/ [dostęp: 26.03.2022].

[Statystyki: Polska, 2021], https://migracje.gov.pl/statystyki/zakres/polska/typ/dokumenty/widok/tabele/typDokumentu/2/rok/2021/ [dostęp: 26.03.2022].

[Europa – mapy Google], https://www.google.com/maps/place/Europa/@52.6309171,24.7178982,6z/data=!

m5!3m4!1s0x46ed8886cfadda85:0x72ef99e6b3fcf079!8m2!3d54.5259614!4d15.2551187?hl=pl [dostęp: 26.11.2021].

Jak jest oznakowany przebieg granicy polsko-białoruskiej?, https://www.czeremcha.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=2077:jak-jest-oznakowany-przebieg-granicy-polsko-bialoruskiej&catid=127&Itemid=940 [dostęp: 19.11.2021].

Kodeks Etyki Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, https://sdp.pl/kodeks-etyki-sdp/ [dostęp: 2.12.2021].

Najbardziej opiniotwórcze media w Polsce 01–30.09.2021, 2021, https://www.imm.com.pl/najbardziej-opiniotworcze-media-w-polsce-2020-raport-roczny/ [dostęp: 25.03.2022].

Najbardziej opiniotwórcze media w Polsce 01.01–31.12.2020, https://www.imm.com.pl/najbardziej-opiniotworcze-media-w-polsce-2020-raport-roczny/ [dostęp: 25.03.2022].

Pacewicz P., 52 proc. za wypychaniem uchodźców. Mężczyźni na zimno, kobiety ze współczuciem https://oko.press/52-proc-za-wypychaniem-uchodzcow-mezczyzni-na-zimno-kobiety-ze-wspolczuciem/?fbclid=IwAR3n4Tu_mAyo-hvxySdBMMjiDXzZ3yu-yXvrXOOQBq9GT9GH4q_BrQNEcOA [dostęp: 22.03.2022].

Drogowe przejścia graniczne, https://granica.gov.pl/przejscia.php?v=pl [dostęp: 11.11.2021].

Okrasa M., RPO: nieprzyjmowanie wniosków o ochronę międzynarodową w strefie przygranicznej to naruszenie prawa. Odpowiedź MSWiA,, 2021, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-nieprzyjmowanie-wnioskow-o-ochrone-miedzynarodowa-w-strefie-przygranicznej-naruszenie [dostęp: 25.11.2021].

Okrasa M., Zmiany w rozporządzeniu w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego są sprzeczne z Konwencją Genewską i Konstytucją RP. Wystąpienie generalne RPO do MSWiA, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/zmiany-w-rozporzadzeniu-w-sprawie-czasowego-zawieszenia-lub-ograniczenia-ruchu-granicznego [dostęp: 23.11.2021].

Prognoza czasów oczekiwania, https://granica.gov.pl/prognozy.php?hdata=1636675871&hzmiana=5&v =pl&k=w&p=b&c=t&s_przejscie=Kuznica&s_typ=1 [dostęp: 12.11.2021].

Statystyki migracyjne – Cudzoziemcy w Polsce, https://udsc.prowly.com/125414-cudzoziemcy-w-polsce-po-2020-r [dostęp: 24.11.2021].

Uchodźca czy migrant? Tłumaczymy różnice i wyjaśniamy ich sens, https://www.unhcr.org/pl/365-plwiadomosci2016uchodzca-czy-migrant-tlumaczymy-roznice-i-wyjasniamy-ich-sens-html.html [dostęp: 22.11.2021].

Wiarygodność mediów, Komunikat z badań CBOS 2019, nr 70, https://cbos.pl/SPISKOM.POL/2019/K_070_19.PDF [dostęp: 24.06.2022].

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.