Opublikowane
2026-04-22
Słowa kluczowe
- bezdomność,
- penalizacja,
- kryminalizacja,
- policja,
- straż miejska,
- agencja ochrony,
- homelessness,
- penalization,
- criminalization,
- police,
- municipal guard,
- security guards
...Więcej
Less
Abstrakt
Celem artykułu jest przedstawienie, jak w polskim porządku prawnym i w praktyce społecznej wygląda kwestia kryminalizacji zjawiska bezdomności oraz penalizacji skorelowanych z nią czynów. W tekście zaprezentowana została analiza obowiązujących przepisów (warstwa instytucjonalna), jak również wyniki autorskich badań, realizowanych wśród osób w kryzysie bezdomności dotyczących m.in. ich relacji z przedstawicielami policji, straży miejskiej oraz agencji ochrony (warstwa praktyki). W pracy zasygnalizowano także kluczowe problemy związane z obecnością osób doświadczających bezdomności w sferze publicznej, obejmujące segregację przestrzenną, stygmatyzację oraz wiktymizację, które zostały wpisane w kontekst systemu pomocy społecznej.
The aim of this article is to present how the Polish legal system and social practice addresses the criminalization of homelessness and the penalization of related acts. The article includes an analysis of relevant regulations (institutional layer) as well as the results of the author’s research conducted among people suffering from homelessness regarding their interactions with police officers, city guards and security guards (practical layer). The paper also indicates key issues related to the presence of unhoused people in the public sphere, including their spatial segregation, stigmatization, and victimization, which are situated within the context of the social welfare system.
Bibliografia
- Anthony T., Walsh T., McNamara L. i Quilter J. (2024). ʻHyper-policing the homeless: Lived experience and the perils of benevolent and malevolent policingʼ. Critical Criminology 32(3), s. 609–627. https://doi.org/10.1007/s10612-024-09775-3
- Biuro Badań Społecznych Question Mark [BBS Question Mark] (2022). Diagnoza sytuacji osób doświadczających bezdomności na terenie miasta stołecznego Warszawy [Diagnosis of the situation of people experiencing homelessness in Warsaw]. Warszawa: Urząd Miasta Stołecznego Warszawy.
- European Federation of National Associations Working with the Homeless [FEANTSA] (2008). Europejska typologia bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego (ETHOS) [European Typology of Homelessness and Housing Exclusion (ETHOS)]. FEANTSA. Dostęp online: https://www.feantsa.org/download/pl___7386404743356865659.pdf [01.08.2025].
- Faragó L., Ferenczy-Nyúl D., Kende A., Krekó P. i Gurály Z. (2021). ʻCriminalization as a justification for violence against the homeless in Hungaryʼ. The Journal of Social Psychology 162(2), s. 216–230. https://doi.org/10.1080/00224545.2021.1874257
- Flaming D., Toros H. i Burns P. (2023). Home Not Found: The Cost of Homelessness in Silicon Valley, Destinationhomesv.org. Dostęp online: https://destinationhomesv.org/home-not-found-the-cost-of-homelessness/ [11.08.2025].
- Gardocki L. (1990). Zagadnienia teorii kryminalizacji [Issues in the theory of criminalization]. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
- Ilecki P. (2020). ʻBezdomność uliczna – po drugiej stronie lustraʼ [Street homelessness – on the other side of the mirror]. Praca Socjalna 1(35), s. 43–58. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.1173
- Klaus W. (2020). ʻPrzemoc w doświadczeniach kobiet w kryzysie bezdomnościʼ [Violence in the experiences of women in the crisis of homelessness]. W M. Niełaczna, P. Ostaszewski, A. Rzepliński (red.) Zmierzyć i zrozumieć przestępczość. Tom jubileuszowy ofiarowany Profesor Beacie Gruszczyńskiej [Measuring and understanding crime: A commemorative volume dedicated to Professor Beata Gruszczyńska]. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, s. 182–195. https://doi.org/10.31338/UW.9788323543077.PP.182-195
- Kostrzyńska M. (2012). ʻBezdomny w różnych światach społecznych „obcych” – analiza z perspektywy interakcyjnejʼ [A homeless in different social worlds of the “others” – an analysis from the interactive perspective]. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica 41, s. 47–64.
- Luscombe R. (2024). Ron DeSantis Condemned over Florida’s ‘Draconian’ New Anti-Homelessness Law, Theguardian.com. Dostęp online: https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/sep/11/desantis-florida-homelessness-law [12.07.2025].
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (2019). Wyniki Ogólnopolskiego Badania Liczby Osób Bezdomnych – edycja 2019 [Results of the Nationwide Study on the Number of Homeless People, 2019 edition], Gov.pl. Dostęp online: https://www.gov.pl/web/rodzina/wyniki-ogolnopolskiego-badania-liczby-osob-bezdomnych-edycja-2019 [01.08.2025].
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (2024). Wyniki Ogólnopolskiego Badania Liczby Osób Bezdomnych – edycja 2024 [Results of the Nationwide Study on the Number of Homeless People – 2024 edition], Gov.pl. Dostęp online: https://www.gov.pl/web/rodzina/wyniki-ogolnopolskiego-badania-liczby-osob-bezdomnych---edycja-2024 [01.08.2025].
- Mitchell D. (2003). The Right to the City: Social Justice and the Fight for Public Space. New York: Guilford Press.
- Przymeński A. (2001). Bezdomność jako kwestia społeczna w Polsce współczesnej [Homelessness as a social issue in contemporary Poland]. Poznań: Akademia Ekonomiczna.
- Rzecznik Praw Obywatelskich [RPO] (2017). RPO: Czas usunąć żebractwo z kodeksu wykroczeń [Ombudsman: Time to remove begging from the Code of Petty Offences], Rpo.gov.pl. Dostęp online: https://www.rpo.gov.pl/pl/content/rpo-czas-usunac-zebractwo-z-kodeksu-wykroczen [10.08.2025].
- Rzecznik Praw Obywatelskich [RPO] (2019). Sesja 36 – Bezdomni a policja – notatka szczegółowa [Session 36 – homeless people and the police – detailed note]. Dostęp online: https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/Sesja%2036%20-%20Bezdomni%20a%20policja%20-%20notatka%20szczeg%C3%B3%C5%82owa.pdf [14.08.2025].
- Stowarzyszenie Pomocy i Interwencji Społecznej (2023). Usłyszeć ich głos: Doświadczenie przemocy, (nie)bezpieczeństwa i pomocy przez kobiety w kryzysie bezdomności w Warszawie. Raport z badań [Hear their voice: Experience of violence, (in)security and assistance by women in the homelessness crisis in Warsaw]. Warszawa.
- Straż Miejska m.st. Warszawy. (2023). Pomóż bezdomnym – zadzwoń pod 986 – zanim będzie za późno [Help the homeless – call 986 – before it’s too late], Strazmiejska.waw.pl. Dostęp online: https://strazmiejska.waw.pl/aktualnosci/bielany/1283-pom%C3%B3%C5%BC-bezdomnym-%E2%80%93-zadzwo%C5%84-pod-986-%E2%80%93-zanim-b%C4%99dzie-za-p%C3%B3%C5%BAno [14.08.2025].
- Truskolaska E.M. (2018). Kryminologiczne aspekty bezdomności [Criminological aspects of homelessness]. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku (Praca doktorska).
- Urazińska A. (2021). Bezdomna miesiączka. Jak czuć się kobietą, gdy toaleta jest marzeniem, bielizna luksusem, a o podpaski trzeba żebrać [Homeless menstruation. How to feel like a woman when a toilet is a dream, underwear a luxury, and you have to beg for sanitary pads], Kulczykfoundation.org.pl. Dostęp online: https://kulczykfoundation.org.pl/menstruacja/artykuly/Bezdomna_Miesiaczka_Jak_Czuc_Sie_Kobieta_Gdy_Toaleta_Jest_Marzeniem_Bielizna_Luksusem_A_O_Podpaski_Trzeba_Zebrac [10.08.2025].
- Urząd m.st. Warszawy (2024). Trochę ciepła dla bezdomnego – kolejna edycja akcji pomocy [A little warmth for homeless people – another edition of the aid initiative], Um.warszawa.pl. Dostęp online: https://um.warszawa.pl/-/troche-ciepla-dla-bezdomnego-kolejna-edycja-akcji-pomocy [03.02.2026].
- Urząd m.st. Warszawy (2025). Problematyka bezdomności w Warszawie [Issues of homelessness in Warsaw], Wsparcie.um.warszawa.pl Dostęp online: https://wsparcie.um.warszawa.pl/problematyka-bezdomnosci [15.08.2025].
- Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 734 [The act of 20 May 1971 – Code of Petty Offences, Journal of Laws of 2025, item 734].
- Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia, t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1995 [The act of 22 August 1997 on the protection of persons and property, Journal of Laws of 2021, item 1995].
- Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2151 [The act of 26 October 1982 on upbringing in sobriety and counteracting alcoholism, Journal of Laws of 2023, item 2151].
- Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych, Dz.U. z 2021 r., poz. 1763 [The act of 29 August 1997 on municipal guards, Journal of Laws of 2021, item 1763].
- Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1367 [The act of 6 April 1990 on the Police, Journal of Laws 2024 item 1367].
- Wacquant L. (2009). Punishing the Poor: The Neoliberal Government of Social Insecurity. Durham–London: Duke University Press.
- Warszawa: 4,3 tys. mieszkańców przypada na jedną publiczną toaletę [Warsaw: 4.3 thousand inhabitants per one public toilet] (2020), Portalsamorzadowy.pl. Dostęp online: https://www.portalsamorzadowy.pl/gospodarka-komunalna/warszawa-4-3-tys-mieszkancow-przypada-na-jedna-publiczna-toalete,198988.html [10.08.2025].
- Zarządzenie nr 1836/2023 Prezydenta m.st. Warszawy z 21 grudnia 2023 r. w sprawie przyjęcia Warszawskiej Karty Praw Osób Doświadczających Bezdomności [Decree No. 1836/2023 of the Mayor of the Capital City of Warsaw of 21 December 2023 on the adoption of the Warsaw Charter of Rights of People Experiencing Homelessness].
