Nr 1(227) (2023)
Artykuły

Podstawy odpowiedzialności za przestępczość zorganizowaną na przykładzie wybranych instrumentów części ogólnej kodeksu karnego [Basis of responsibility for organized crime on the example of selected instruments of the general part of the Criminal Code]

[Basis of responsibility for organized crime on the example of selected instruments of the general part of the Criminal Code]

Magdalena Stawarz
Akademia Leona Koźmińskiego w Warszawie

Opublikowane 2023-07-19

Słowa kluczowe

  • przestępczość zorganizowana,
  • zorganizowana grupa przestępcza,
  • związek przestępczy,
  • przygotowanie,
  • współsprawstwo,
  • sprawstwo kierownicze,
  • sprawstwo polecające,
  • podżeganie,
  • pomocnictwo,
  • kodeks karny,
  • organized crime,
  • organized criminal group,
  • criminal association,
  • preparation,
  • co-perpetration,
  • directing perpetration,
  • referral perpetration,
  • incitement,
  • aiding and abetting,
  • criminal code

Jak cytować

Stawarz, M. (2023). Podstawy odpowiedzialności za przestępczość zorganizowaną na przykładzie wybranych instrumentów części ogólnej kodeksu karnego [Basis of responsibility for organized crime on the example of selected instruments of the general part of the Criminal Code]: [Basis of responsibility for organized crime on the example of selected instruments of the general part of the Criminal Code]. Studia Prawnicze / The Legal Studies, (1(227), 101 –. https://doi.org/10.37232/sp.2023e

Abstrakt

Ustawodawca kryminalizuje działania ściśle związane z przestępczością zorganizowaną w jednym przepisie części szczególnej kodeksu karnego. Zgodnie z art. 258 k.k. za przestępstwa uznane zostały trzy podstawowe, i jak się wydaje, najistotniejsze czynności dla występowania tego typu przestępczości: branie udziału, zakładanie oraz kierowanie zorganizowaną grupą lub związkiem przestępczym. Niemniej jednak część ogólna kodeksu karnego również zawiera instrumenty mogące odegrać istotną rolę w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej. Celem artykułu jest przedstawienie i analiza tych regulacji części ogólnej kodeksu karnego, które mogą mieć zastosowanie w odniesieniu do przestępstw popełnianych przez osoby działające w zorganizowanych strukturach przestępczych. Jest to szczególnie ważne w sytuacji, gdy utrudnione jest udowodnienie istnienia zorganizowanej grupy i związku przestępczego i uczestniczenia w nich, czego kryminalizację zapewniać ma art. 258 k.k., i w konsekwencji niemożliwe jest ukaranie sprawcy na podstawie tego przepisu. Niniejszy artykuł analizuje formę stadialną przygotowania (art. 16 k.k.), a także formy zjawiskowe współsprawstwa, sprawstwa kierowniczego, sprawstwa polecającego, podżegania i pomocnictwa (art. 18 k.k.) w kontekście ich roli, przydatności i możliwości zastosowania w celu zwalczania przestępczości  zorganizowanej.

 

The legislator criminalizes activities closely related to organized crime only in one article of the detailed part of the Criminal Code. According to Article 258 of the Criminal Code, three basic and apparently most essential activities related to being a member of a group or an association are
criminalised: participation in an organized group or association, founding of an organized group or association and leading an organized group or association.  Nevertheless, the general part of the Criminal Code also contains significant instruments that can play an important role in the fight against organized crime. The article presents those regulations of the general part of the Criminal Code that can be applied in relation to crimes committed by persons acting in organized criminal structures. This is particularly important in a situation where it is difficult to prove the existence of an organized
criminal structure and the causal activities of taking part in an organized group or association and, consequently, it is impossible to punish the offender under Article 258 of the Criminal Code. This article analyzes the construction of preparation (Article 16 of the Criminal Code), co-perpetration, directing perpetration, referral perpetration, incitement, aiding and abetting (Article 18 of the Criminal Code) in the context of their role, usefulness and  applicability to combat organized crime.

Bibliografia

  1. Bojarski M. (red.), Prawo karne materialne. Część ogólna i szczególna, LexisNexis, Warszawa 2007.
  2. Bojarski T. (red.), Kodeks karny. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2016.
  3. Bojarski T., Odpowiedzialność karna za niektóre formy przestępczości zorganizowanej [w:] A. Jakubecki, A. Korybski, J. Kostrubiec, M. Kuryłowicz, J. Mojak, R. Mojak, I. Nowikowski, M. Stefaniuk (red.), „Studia Iuridica Lublinensia” Lublin 2003, t. 1, s. 11–24.
  4. Bryła M., Porozumienie, zorganizowana grupa, związek przestępczy jako formy organizacyjne przestępczości zorganizowanej, „Prokuratura i Prawo” 2000, nr 3, s. 24–39.
  5. Czyżak M., Sprawstwo polecające w zorganizowanej strukturze przestępczej, „Prokuratura i Prawo” 2004, nr 6, 30–45.
  6. Filar M. (red.), Kodeks karny. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2016.
  7. Filipkowski W., Przestępczość zorganizowana – ujęcie prawne i kryminologiczne, „Prokuratura i Prawo” 2006, nr 12, s. 57–75.
  8. Gaberle A., Przestępczość grupowa w Polsce jako zjawisko kryminologiczne i prawnokarne, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 1998, nr 1–2, s. 75–86.
  9. Gadecki B., Branie udziału w zorganizowanej grupie przestępczej (art. 258 k.k.), „Prokuratura i Prawo” 2008, nr 3, s. 68–81.
  10. Gardocki L., Najnowsze zmiany w Kodeksie karnym, „Monitor Prawniczy” 1995, nr 12, s. 353–357.
  11. Gardocki L., Prawo karne, C.H. Beck, Warszawa 2004.
  12. Góral R., Kodeks karny. Praktyczny komentarz, Wydawnictwo Zrzeszenia Prawników Polskich, Warszawa 2007.
  13. Kardas P., Regulacja współdziałania przestępnego jako podstawa zwalczania przestępczości zorganizowanej, „Prokuratura i Prawo” 2002, nr 10, s. 64–89.
  14. Klepner M., Pojęcie „zorganizowanej grupy” i „związku przestępczego” w świetle polskiego prawa i orzecznictwa, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 2000”, nr 2, 45–67.
  15. Kunze E., Przygotowanie przestępstwa w ujęciu polskiego prawa karnego, Wydawnictwo UAM, Poznań 1991.
  16. Marek A., Prawo karne, C.H. Beck, Warszawa 2009.
  17. Michalska-Warias A., Przestępczość zorganizowana i prawnokarne formy jej przeciwdziałania, Verba, Lublin 2006.
  18. Nowicka I., Enerlich M., Związek przestępczy lub grupa zorganizowana, „Jurysta” 1996, nr 4, s. 22–24.
  19. Rejman G. (red.), Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 1999.
  20. Skała J., Normatywne mechanizmy zwalczania przestępczości zorganizowanej w świetle przepisów kodeksu karnego, cz. 1, „Prokuratura i Prawo” 2004, nr 7–8, s. 53–76.
  21. Skała J., Normatywne mechanizmy zwalczania przestępczości zorganizowanej w świetle przepisów kodeksu karnego, cz. 2, „Prokuratura i Prawo” 2004, nr 9, s. 35–60.
  22. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, t.j. Dz.U. 2022 r. poz. 1138, ze zm.
  23. Wąsek A., Kodeks karny. Komentarz, t. 1 (art. 1–31), Arche, Gdańsk 1999.
  24. Wąsek A., Współsprawstwo w polskim prawie karnym, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1977.
  25. Wąsek A., Zawłocki R. (red.), Kodeks karny. Część szczególna, t. 2. Komentarz do artykułów 222–316, t. 2, C.H. Beck, Warszawa 2010.
  26. Wojciechowski J., Kodeks karny. Komentarz. Orzecznictwo, Librata, Warszawa 2002.
  27. Wróbel W., Zoll A. (red.), Kodeks karny. Część ogólna, t. 1. Komentarz do art. 1–52, Wolters Kluwer, Warszawa 2016.
  28. Wróbel W., Zoll A. (red.), Kodeks karny. Część szczególna, t. 2. Komentarz do art. 212–277d, Wolters Kluwer, Warszawa 2017.
  29. Wróbel W., Zoll A., Polskie prawo karne. Część ogólna, Znak, Kraków 2010.
  30. Wyrok SA w Białymstoku z 30 września 2013 r., II AKa 95/13, Legalis 998820.
  31. Wyrok SA w Białymstoku z 4 lutego 2013 r., II AKa 246/12, Legalis 998829.
  32. Wyrok SA w Gdańsku z 21 lutego 2013 r., II AKa 18/13, Legalis 1241730.
  33. Wyrok SA w Gdańsku z 4 października 2012 r., II AKa 134/12, Legalis 746853.
  34. Wyrok SA w Krakowie z 19 grudnia 2003 r., II AKa 257/03, Legalis 69896.
  35. Wyrok SA w Łodzi z 12 czerwca 2013 r., II AKa 87/13, Legalis 924792.
  36. Wyrok SA w Poznaniu z 25 marca 1999 r., II AKa 45/99, Legalis 46559.
  37. Wyrok SA w Rzeszowie z 16 lipca 2013 r., II AKa 58/13, Legalis 1080103.
  38. Wyrok SA w Warszawie z 18 października 2013 r., II AKa 305/13, Legalis 1049087.
  39. Wyrok SA we Wrocławiu z 12 czerwca 2014 r., II AKa 48/14, Legalis 1049718.
  40. Wyrok SA we Wrocławiu z 26 listopada 2013 r., II AKa 362/13, Legalis 776109.
  41. Wyrok SA we Wrocławiu z 5 lutego 2015 r., II AKa 2/15, Legalis 1213462.
  42. Wyrok SA z 30 maja 1975 r., Rw 204/75, Legalis 18799.
  43. Wyrok SN z 13 listopada 2013 r. II KK 170/13, Legalis 740125.
  44. Wyrok SN z 20 stycznia 2011 r. II KK 330/10, Legalis 509913.
  45. Wyrok SN z 22 maja 2007 r., WA 15/07, Legalis 139933.
  46. Zawłocki R., Przestępczość zorganizowana w ujęciu materialnoprawnym, [w:] Wiliński P. (red.), Prawo wobec wyzwań współczesności, t. 2, Wydawnictwo UAM, Poznań 2005, s. 17–28.
  47. Zoll A. (red.), Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, t. 1. Komentarz do art. 1–116 k.k., Wolters Kluwer, Warszawa 2007.