Rzeczywisty obraz mediacji w sprawach karnych : Przyczyny klęski i środki zaradcze

Zgłoś artykuł

PDF (English)

Słowa kluczowe

prawo karne
polityka karna
mediacja w sprawach karnych
sądy karne
sprawiedliwość naprawcza

Jak cytować

Bek, D., & Sitarz, O. (2021). Rzeczywisty obraz mediacji w sprawach karnych : Przyczyny klęski i środki zaradcze: Realistic view of mediation in penal matters : The reasons for the failure and remedial measures. Studia Prawnicze, (2 (224), 57–98. https://doi.org/10.37232/sp.2021h

Abstrakt

Autorki są mediatorkami w sprawach karnych i równocześnie naukowo zajmują się prawem karnym i kryminologią. Z tej perspektywy podjęły badania nad niskim zainteresowaniem mediacją w sprawach karnych w praktyce polskiego wymiaru sprawiedliwości. Przyczyn szukały zarówno w niedoskonałych rozwiązaniach prawnych, jak i w postawach prawników i stron postępowania. Przeprowadziły serię pogłębionych wywiadów z praktykami: prokuratorami, sędziami, adwokatem i mediatorem z wykształceniem psychologicznym. Odniosły się również do wyników swoich poprzednich badań i wniosków przedstawionych przez innych badaczy. Na tej podstawie sformułowały kilka postulatów dla ustawodawcy. Należy podkreślić, że zachowują one aktualność również poza polskim systemem prawnym. Mogą być również cenne dla mediatorów, sędziów i prokuratorów, zwłaszcza tych działających w obszarze kontynentalnego prawa karnego.

 

The authors are mediators in penal matters, and at the same time they are involved in criminal law and criminology scientifically. From this perspective, they undertook research on the low interest of victim-offender mediation in the practice of Polish justice. They searched for reasons both in imperfect legal solutions and in attitudes of lawyers and parties. They conducted a series of in-depth interviews with practitioners: prosecutors, judges, advocate and mediator with psychological education. They also referred to the results of their previous surveys and conclusions presented by other researchers. On this basis, they formulated several postulates for the legislator. It should be emphasized that they also remain valid outside the Polish legal system. They may also be valuable to mediators, judges and prosecutors, especially those operating in the area of continental criminal law.

https://doi.org/10.37232/sp.2021h
PDF (English)

Bibliografia

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, Dz.U. 1997 No 88, item 553, as amended.

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, Dz.U. 1997 No 89, item 555, as amended.

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy, Dz.U. 1997 No 90, item 557, as amended.

Ustawa z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych, Dz.U. 2003 No 17, item 155.

Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 czerwca 2004 r. w sprawie polityki karnej w Polsce [Resolution of the Senate of the Republic of Poland of 3 June 2004 in the Matter of Criminal Policy in Poland], M.P. 2004 No 26, item 431.

Ustawa z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2013, item 1247, as amended.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 maja 2015 r. w sprawie postępowania mediacyjnego w sprawach karnych, Dz.U. 2015, item 716.

Bek D., Jaworska-Wieloch A., Sitarz O., Kształtowanie środków penalnych a prawo pokrzywdzonego i sprawcy do samostanowienia, C.H. Beck, Warsaw 2019.

Bek D., Sitarz O., Mediacja w sprawach karnych – krok po kroku [in:] O. Sitarz (ed.), Metodyka pracy mediatora w sprawach karnych, Difin, Warsaw 2015.

Bek D., Sitarz O., Uwagi do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 maja 2015 r. w sprawie postępowania mediacyjnego w sprawach karnych, „Prokuratura i Prawo” 2016, no 4, pp. 144-158.

Bek D., Wpływ ugody mediacyjnej na kształt reakcji prawnokarnej, [in:] T. Dukiet-Nagórska (ed.), Idea sprawiedliwości naprawczej a zasady kontynentalnego prawa karnego, Poltext, Warsaw 2016, pp. 81-125.

Białek M.T., Mediacja w praktyce prokuratorskiej, [in:] P. Malinowski, H. Duszka-Jakimko, A. Suchorska (ed.), Wokół praktycznych i teoretycznych aspektów mediacji, AT Wydawnictwo, Kraków 2015, pp. 115-128.

Bulenda T., Problem mediacji w wykonywaniu kar kryminalnych i środków karnych, [in:] Konferencja naukowa „Mediacja w polskiej rzeczywistości (11 września 2002 r.), Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warsaw 2003, pp. 99-109.

Cielecki T., Bezdroża mediacji III, [in:] P. Malinowski, H. Duszka-Jakimko, A. Suchorska (ed.), Wokół praktycznych i teoretycznych aspektów mediacji, AT Wydawnictwo, Kraków 2015, pp. 129-144.

Cielecki T., Zarządzanie zmianą – refleksje o polityce kryminalnej w Polsce na tle wprowadzenia mediacji w prawie karnym, „Mediator” 2006, no 1, pp. 52-74.

Dziuban W., (statement during the discussion) [in:] Konferencja naukowa „Mediacja w polskiej rzeczywistości (11 września 2002 r.), Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warsaw 2003, pp. 110-114.

Dziugieł I., Mediacja w postępowaniu przygotowawczym, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Policji, Szczytno 2004.

Filar M., Pokrzywdzony (ofiara przestępstwa) w polskim prawie karnym materialnym, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2002, no 2, pp. 25-44.

Girdwoyń K., Konsensualny wymiar kary. Instytucje powszechnego procesu karnego, Liber, Warsaw 2006.

Hartmann A., Schmidt M., Kerner H.-J., Täter-Opfer-Ausgleich in Deutschland Auswertung der bundesweiten Täter-Opfer-Ausgleich-Statistik für die Jahrgänge 2015 und 2016, Bundesministerium der Justiz und für Verbraucherschutz, Bremen 2018, https://www.bmjv.de/SharedDocs/Downloads/DE/PDF/Berichte/TOA_in_Deutschland_2015_2016.pdf?__blob=publicationFile&v=1 [available: 15.11.2021].

Jehle J.-M., Criminal Justice in Germany. Facts and Figures, Federal Ministry of Justice, Berlin 2009, p. 39, https://www.bmjv.de/SharedDocs/Downloads/EN/StudienUntersuchungenFachbuecher/Criminal_Justice_in_Germany_Numbers_and_Facts.pdf?__blob=publicationFile&v=3 [available: 15.11.2021].

Kaczmarek T. (ed.), Nauka o karze. Sądowy wymiar kary, System Prawa Karnego, vol. 5, C.H. Beck, Warsaw 2017.

Kąkol C., Dlaczego kieruję sprawy do postępowania mediacyjnego?, „Prokuratura i Prawo” 2011, no 1, pp. 131-145.

Kmiecik R., Mediacja jako procesowa forma kształtowania podstaw rozstrzygnięć probacyjnych, [in:] M. Lipińska, R. Stawicki (ed.), Zapobieganie i zwalczanie przestępczości w Polsce przy zastosowaniu probacyjnych środków karania. Materiały z konferencji zorganizowanej przez Komisję Ustawodawstwa i Praworządności pod patronatem Marszałka Senatu RP Longina Pastusiaka 1–2.12.2003, Senat RP, Warsaw 2004, pp. 364-370.

Kruk E., Mediation as One of the Forms of Resolving Conflicts in Offence Cases, „Studia Iuridica Lublinensia” 2018, vol. 27, no 3, pp. 89-108.

Lach A., Umorzenie postępowania karnego na podstawie art. 59a k.k., „Prokuratura i Prawo” 2015, no 1-2, pp. 137-148.

Marek A. (ed.), Zagadnienia ogólne, System Prawa Karnego, vol. 1, C.H. Beck, Warsaw 2010.

Mazowiecka L., Opinie prokuratorów na temat mediacji na podstawie ankiety przeprowadzonej w 2010 r., [in:] L. Mazowiecka (ed.), Mediacja karna jako instytucja ważna dla pokrzywdzonego, Wolters Kluwer Polska, Warsaw 2013, pp. 121-141.

Mazowiecka L., Szanse na mediację w postępowaniu przygotowawczym, „Prokuratura i Prawo” 2015, no 10, pp. 91-96.

Murzynowski A., Kontynuacja refleksji na temat instytucji mediacji w procesie karnym, [in:] L. Mazowiecka (ed.), Mediacja, Księga dedykowana pamięci Pani dr Janiny Waluk, Wolters Kluwer Polska, Warsaw 2009, pp. 166-170.

Pachnik K., Instytucja mediacji karnej w prawie polskim, „Zeszyty Prawnicze” 2012, no 3, pp. 151-163.

Płatek M., Mediacja w postępowaniu wykonawczym. Argumenty zgłoszone na rzecz i przeciw mediacji na tle doświadczeń międzynarodowych, [in:] Konferencja naukowa „Mediacja w polskiej rzeczywistości (11 września 2002 r.), Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warsaw 2003, pp. 50-59.

Rękas A., Mediacja w praktyce wymiaru sprawiedliwości – szanse i zagrożenia, [in:] Konferencja naukowa „Mediacja w polskiej rzeczywistości (11 września 2002 r.), Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warsaw 2003.

Rudolf A., Cichowicz-Major M., Matysiak M., Pałka S., Pieniążek W., Przybył C., Diagnoza stanu stosowania mediacji oraz przyczyn zbyt niskiej w stosunku do oczekiwanej popularności mediacji, Ministerstwo Sprawiedliwości, [Warsaw] 2015.

Sakowicz A. (ed.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, C.H. Beck, Warsaw 2015, Legalis.

Sitarz O., Jaworska-Wieloch A., Lorek D., Sołtysiak-Blachnik A., Zawiejski P., Mediacje karne w opiniach stron postępowania oraz sędziów i prokuratorów – wyniki badań ankietowych. part I, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2012, no 3, p. 144, https://czpk.pl/dokumenty/zeszyty/2012/zeszyt3/Sitarz_O.,_Jaworska-Wieloch_A.,_Lorek_D._Mediacje_karne_w_opiniach_stron_postepowania_oraz_sedziow_i_prokuratorow-CZPKiNP-2012-z.3.pdf [available: 15.11.2021].

Sitarz O., Jaworska-Wieloch A., Lorek D., Sołtysiak-Blachnik A., Zawiejski P., Mediacje karne w opiniach stron postępowania oraz sędziów i prokuratorów – wyniki badań ankietowych. part II, „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2012, no 4, p. 140, https://www.czpk.pl/dokumenty/zeszyty/2012/zeszyt4/Sitarz_O.,_Jaworska-Wieloch_A.,_Lorek_D._Mediacje_karne_w_opiniach_stron_postepowania_oraz_sedziow_i_prokuratorow-CZPKiNP-2012-z.4.pdf [available: 15.11.2021].

Sitarz O., Lorek D., Spotkanie sceptyka i entuzjasty mediacji, part I, „Edukacja Prawnicza” 2013, no 5, pp. 24-27.

Sitarz O., O mediacji w ogólności, [in:] O. Sitarz (ed.), Metodyka pracy mediatora w sprawach karnych, Difin, Warsaw 2015, pp. 13-34.

Skibińska M., Zalety i wady mediacji jako sposobu rozwiązywania sporów cywilnych, „ADR Arbitraż i Mediacja” 2010, no 3(11), pp. 99-110.

Skorupka J. (ed.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, C.H. Beck, Warsaw 2018, Legalis.

Skrobotowicz G.A., Mediacja karna w świetle badań, Katolicki Uniwersytet Lubelski, Lublin 2017.

Skrobotowicz G.A., Mediacja w zmienionym modelu postępowania karnego zagadnienia wybrane, „Roczniki Nauk Prawnych” 2016, vol XXVI, no 1, pp. 51-70.

Sullivan D., Tifft L. (ed.) Handbook of Restorative Justice. A Global Perspective, Routledge, London–New York 2006.

Szumiło-Kulczycka D., Proces karny a idea sprawiedliwości naprawczej, [in:] P. Hofmański (ed.), Zagadnienia ogólne, System Prawa Karnego, vol. I, part 2, Warsaw 2013, pp. 365-415.

Tochtermann P., Mediation in Germany: The German Mediation Act – Alternative Dispute Resolution at the Crossroads, [in:] K.J. Hopt, F. Steffek (eds.), Mediation. Principles and Regulation in Comparative Perspective, Oxford Scholarship, Oxford 2013, pp. 521-584.

Trenczek T., Victim-Offender Mediation in Germany – ADR Under the Shadow of the Criminal Law?, „Bond Law Review” 2001, vol. 13, no 2, pp. 1-17.

Tyszkiewicz L., Ogólne wiadomości o prawie karnym, [in:] T. Dukiet-Nagórska (ed.), Prawo karne. Część ogólna, szczególna i wojskowa, Wolters Kluwer Polska, Warsaw 2018.

Waltoś S., Dopuszczalność porozumiewania się i uzgadniania rozstrzygnięć przez uczestników postępowania karnego w świetle polskiej procedury karnej, [in:] A. Szwarc (ed.), Porozumiewanie się i uzgadnianie rozstrzygnięć przez uczestników postępowania karnego, Polski Dom Wydawniczy Ławica, Warsaw–Poznań 1993, pp. 47-66.

Zalewski W., Mediacja w polskim prawie karnym – teoria i praktyka, „Przegląd Sądowy” 2003, no 6, pp. 92-115.

Zawiejski P., Idea sprawiedliwości naprawczej, [in:] T. Dukiet-Nagórska (ed.), Idea sprawiedliwości naprawczej a zasady kontynentalnego prawa karnego, Poltext, Warsaw 2016, pp. 11-24.

Zienkiewicz A., Studium mediacji. Od teorii ku praktyce, Difin, Warsaw 2007.

Aktualności Prokuratury Krajowej, https://pk.gov.pl/aktualnosci/aktualnosciprokuratury-krajowej/ [available: 15.11.2021].

Mediacje karne w latach 1998-2020, https://isws.ms.gov.pl/pl/baza-statystyczna/opracowania-wieloletnie/ [available: 15.11.2021].

Osądzenia (w tym skazania) w I instancji w sądach rejonowych i w sądach okręgowych w latach 1997-2020, https://isws.ms.gov.pl/pl/bazastatystyczna/opracowania-wieloletnie/ [available: 15.11.2021].

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Copyright (c) 2021 INP PAN