Dychotomiczny charakter podmiotowości prawnej państwa (imperium i dominium): [The dichotomous nature of the legal capacity of the State (imperium and dominium)] (Studia Prawnicze / The Legal Studies, 2002)
Podmiotowość prawna państwa, to zagadnienie złożone i skomplikowane zarówno na gruncie prawa publicznego, jak prywatnego. Zwłaszcza problem sposobu reprezentacji państwa w obrocie cywilnoprawnym (w tym głównie wykonywania prawa własności) koncentruje w sobie dylematy polityczne i prawne.Zasadnicze elementy składowe koncepcji cywilnoprawnej podmiotowości państwa, a zarazem najbardziej dyskusyjne, to problem odpowiednich struktur (jednostek organizacyjnych) mogących efektywnie uczestniczyć w obrocie prawnym oraz problem adekwatnych do odgrywanych przez te struktury ról (działających przecież w sferze interesu publicznego) instrumentów prawnych, zdolnych precyzyjnie określi kompetencje i zdeterminowane interesem publicznym obowiązki podmiotów, za których pośrednictwem realizowana ma być osobowość prawna państwa. Wypracowanie klarownej koncepcji wykonywania praw majątkowych należących do państwa jest trudne z tego względu, że ustawodawca, zachowując czystość formuł cywilistycznych, w świetle których uprawnionymi z praw podmiotowych regulowanych prawem cywilnym mogą być podmioty tego prawa, tj. osoby fizyczne i osoby prawne, konstruuje Skarb Państwa jako osobę prawną (art. 33 k.c.), ale oprócz tego, że jest to konstrukcja pojęciowa, utworzona ze znaczenia przepisów prawnych, to jest ona też swoiście fikcyjna, tzn. niewyposażona w odpowiednią siatkę organów.Status organizacyjny Skarbu Państwa nie gwarantuje państwu zatem efektywnej obecności w obrocie cywilnoprawnym przy wykorzystaniu typowych dla normatywnej konstrukcji osoby prawnej instrumentów (zob. art. 38 k.c.). Stąd potrzeba posłużenia się mechanizmami swoistymi. Jednostki organizacyjne, które się obecnie w dużej liczbie powoduje, to różnego rodzaju państwowe agencje. Doniosłe znaczenie, gdy idzie o funkcję realizacji osobowości cywilnoprawnej państwa, przypisuje się Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Podobny do AWRSP, powierniczy status mają Agencja Mienia Wojskowego i Wojskowa Agencja Mieszkaniowa. Innym jednostkom, takim jak Agencja Rynku Rolnego czy Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, przypisuje się cechy funduszy pozabudżetowych.Wyliczone inicjatywy ustawodawcze mają jednak charakter działań nieskoordynowanych i fragmentarycznych, podczas gdy istnieje w omówionej kwestii paląca potrzeba rozstrzygnięcia kompleksowego, określającego od strony strukturalnej i funkcjonalnej status państwa jako osoby prawa cywilnego. The legal capacity of the State is a complex and complicated issue under both public and private law. In particular, the problem of how to represent the State in civil law transactions (including mainly the exercise of property rights) concentrates political and legal dilemmas.The essential components of the concept of the civil legal capacity of the State, and at the same time the most debatable ones, are the problem of appropriate structures (organisational units) able to effectively participate in legal transactions and the problem of legal instruments adequate to the roles played by these structures (acting, after all, in the sphere of public interest), capable of precisely defining the competences and public interest-determined duties of the entities through which the legal personality of the State is to be realised. The elaboration of a clear conception of the exercise of property rights belonging to the State is difficult due to the fact that the legislator, preserving the purity of civilist formulas, in the light of which the beneficiaries of subjective rights regulated by civil law may be subjects of that law, i.e. natural persons and legal persons, constructs the State Treasury as a legal person (Article 33 of the Civil Code), but in addition to the fact that this is a conceptual construction, created from the meaning of legal provisions, it is also peculiarly fictitious, i.e. not equipped with an adequate network of bodies.The organisational status of the State Treasury therefore does not guarantee the State an effective presence in civil law transactions using the instruments typical of the normative construction of a legal person (cf. Article 38 of CC). Hence the need to use specific mechanisms. The organisational units that are now established in large numbers are various kinds of State agencies. A momentous significance when it comes to the function of implementing the civil law personality of the state is attributed to the Agricultural Property Agency of the State Treasury. A similar fiduciary status as the one held by the APAST is also attributed to the Military Property Agency and the Military Housing Agency. Other entities, such as the Agricultural Market Agency or the Agency for the Restructuring and Modernisation of Agriculture, have the characteristics of extra-budgetary funds.However, the legislative initiatives listed are uncoordinated and piecemeal, whereas there is a pressing need for a comprehensive settlement on the issue under discussion, defining the state's status as a civil law person from a structural and functional perspective.