Wolność poruszania się i osiedlania się jednostki w polskim prawie administracyjnym: [Freedom of movement and settlement of the individual in Polish administrative law] (Studia Prawnicze / The Legal Studies, 1991)
Przedmiotem niniejszej analizy jest zakres wolności poruszania i osiedlania się jednostki we współczesnym polskim prawie administracyjnym wraz z niezbędnymi ograniczeniami w realizacji tego prawa. Artykuł koncentruje się wyłącznie na zagadnieniu korzystania z prawa do swobody poruszania i osiedlania się obywateli polskich oraz bezpaństwowców (apatrydów) w obrębie terytorium RP, z wyłączeniem stanów nadzwyczajnych bądź specjalnych (wojenny, wyjątkowy).Ponieważ prawo do swobodnego poruszania się w obrębie własnego kraju, jak również prawo do swobody wyboru miejsca zamieszkania i osiedlania się wewnątrz państwa (prawo domicylu, ius domicilii) należą do kategorii fundamentalnych praw jednostki, wyznaczając zarazem tzw. podstawowy status prawny osoby fizycznej, toteż będzie rzeczą właściwą przedstawienie rysu historycznego, dotyczącego ewolucji pojęcia i zakresu tych praw. Następnie wskażę na ograniczenia w korzystaniu z obu praw de lege lata w sytuacjach szczególnych, choć występujących bez wprowadzania stanów nadzwyczajnych, oraz na ustawowe źródła tych ograniczeń. Ze względów natury praktycznej autor rozróżnia dwie sytuacje: 1) polegające na ograniczeniu swobody poruszania się jednostki (o szczególnym reżimie prawnym), 2) polegające na pozbawieniu wolności osobistej (np. przymusowa hospitalizacja). Przedstawia też istniejące w obowiązującym ustawodawstwie instytucjonalne gwarancje - przede wszystkim w postaci kontroli sądowej ‑ mające na celu niedopuszczenie do rozszerzania ograniczeń w korzystaniu przez mieszkańców z przysługujących im praw w zakresie wolności zamieszkania i przemieszczania się wewnątrz kraju. Podsumowaniem są wnioski de lege ferrenda. The subject of this analysis is the scope of an individual's freedom of movement and settlement in contemporary Polish administrative law, together with the necessary restrictions on the exercise of this right. The article focuses exclusively on the issue of exercising the right to freedom of movement and settlement of Polish citizens and stateless persons (apatrids) within the territory of the Republic of Poland, with the exception of states of emergency or special states (war, exception).Since the right to move freely within one's own country, as well as the right to choose one's place of residence and to settle within the state (ius domicilii), belong to the category of fundamental individual rights and determine the so-called fundamental legal status of an individual, it is appropriate to provide a historical overview of the evolution of the concept and scope of these rights. I will then point out the restrictions on the exercise of both rights de lege lata in specific situations, albeit occurring without the introduction of states of emergency, and the statutory sources of these restrictions. For practical reasons, the author distinguishes between two situations: 1) involving restrictions on an individual's freedom of movement (with a specific legal regime), 2) involving deprivation of personal liberty (e.g. forced hospitalisation). It also outlines the existing institutional safeguards in the current legislation - primarily in the form of judicial review ‑ aimed at preventing the expansion of restrictions on the exercise of rights to freedom of residence and movement of residents within the country. This is summarised with de lege ferrenda conclusions.