(untitled) (Studia Prawnicze / The Legal Studies, 2013)
Przedmiotem niniejszego artykułu jest system sądów Gacaca wdrożony w Rwandzie w latach 2001–2012, będący odpowiedzią na zbrodnię ludobójstwa, która miała miejsce w tym kraju w 1994 r. W pierwszej części artykułu omówione zostaną cechy tego systemu jako mechanizmu sprawiedliwości transformacyjnej oraz podstawowe zasady procedury obowiązującej przed sądami Gacaca. Z opisu tego powinien wyłonić się obraz instytucji o złożonym charakterze, która służyć miała realizacji licznych celów, w tym przede wszystkim pociągnięciu do odpowiedzialności sprawców ludobójstwa, pojednaniu społeczeństwa rwandyjskiego i ujawnieniu prawdy o okolicznościach ludobójstwa. W drugiej części niniejszego opracowania spróbuję poszukać odpowiednich kryteriów umożliwiających sformułowanie ogólnej oceny systemu sądów Gacaca jako mechanizmu sprawiedliwości transformacyjnej, a następnie takiej oceny dokonać. Złożoność stawianych Gacaca celów, ich wzajemny, niekiedy rozbieżny stosunek, a także różnorodność możliwych perspektyw oceny powodują, że ustalenie obiektywnych kryteriów, prowadzących do spójnych wniosków jest trudne. Poszukując tych kryteriów odwołuję się do sytuacji będącej bezpośrednim powodem ludobójstwa, aby następnie ocenić, czy działalność sądów Gacaca przyczyniła się do naprawy tej sytuacji oraz uchylenia niebezpieczeństwa jej odrodzenia się. The system of Gacaca courts is a transitional justice system, implemented in Rwanda in order to bring to justice perpetrators of 1994 genocide and reconcile Rwandan society. Complexity of Gacaca’s objectives, its hybridity, and different possible perspectives for analysis lead to difficulties in formulating appropriate criteria for coherent assessment of the system. As the economic crisis in Rwanda was the most direct cause of escalation of violence in 1994 and economic problems in the country have been most often indicated by Rwandans and government officials as the most important problem in Rwanda following genocide the author turns to Gacaca’s contribution to economic growth as the most objective criterium to assess Gacaca’s success in transforming Rwandan society. Implementation of Gacaca and introduction of community service programme enabled the return to the society of a substantial part of the working-age population making the economic development of Rwanda possible.