Extreme criminal penalties - death penalty and life imprisonment in the Polish penal and penitentiary system

Zgłoś artykuł

PDF (English)

Słowa kluczowe

life imprisonment
death penalty
prison
penitentiary system
transformation
human rights
kara dożywotniego pozbawienia wolności
kara śmierci
więzienie
system penitencjarny
transformacja
prawa człowieka

Jak cytować

Klimczak, J., & Niełaczna, M. (2020). Extreme criminal penalties - death penalty and life imprisonment in the Polish penal and penitentiary system: Skrajne kary kryminalne – kara śmierci i dożywotniego więzienia w polskim systemie karnym i penitencjarnym. Archiwum Kryminologii, (XLII/1), 225–252. https://doi.org/10.7420/AK2020F

Abstrakt

In the article we analysed how the introduction and application of life imprisonment in the period of transformation has impacted the development of the penitentiary system to date. We answered how and why the legislature eliminated the death penalty from the catalogue of penalties in the Polish Penal Code of 1997, and replaced it with life imprisonment. We took into account the statistics on life sentences passed in Poland. We present the evolution of the prison system, which for a quarter of a century had to cope with this difcult category of prisoners by fnding new legal solutions and applying international standards. We also discussed some conclusions of the scholarly study ‘Te best of the worst and the still evil: Prisoners serving life sentences’, which has been conducted since 2014 by our research team. Te study focuses on the management and application of this extreme punishment in Poland, the adaptation of prisoners with life sentences to the isolation and social dimension of imprisonment.

 

W artykule przeanalizowałyśmy wpływ wprowadzenia i wykonywania kary dożywotniego pozbawienia wolności w okresie transformacji na dotychczasowy rozwój systemu penitencjarnego. Przedstawiłyśmy to, jak i dlaczego ustawodawca usunął karę śmierci z katalogu kar w polskim kodeksie karnym z 1997 r. i zastąpił ją dożywotnim więzieniem. Przedstawiłyśmy analizę statystyki orzekania kary dożywotniego pozbawienia wolności w Polsce od daty jej wprowadzenia. Zaprezentowałyśmy ewolucję systemu więziennictwa, który przez ćwierć wieku musiał poradzić sobie z tą trudną kategorią skazanych poprzez sięganie po nowe rozwiązania prawne i standardy międzynarodowe. Omówiłyśmy także niektóre wnioski z badań naukowych „Najlepsi z najgorszych i źli stale. Więźniowie dożywotni” – prowadzonych od 2014 r. przez nasz zespół badawczy. Badania koncentrują się na zarządzaniu i wykonywaniu tej ekstremalnej kary w Polsce, przystosowaniu więźniów do izolacji i społecznym wymiarze więzienia.

https://doi.org/10.7420/AK2020F
PDF (English)

Bibliografia

Bogunia L. and Kalisz T. (2010). ‘W sprawie interpretacji art. 67 k.k.w. Rozważania o celach wykonywania kary pozbawienia wolności i kierunkach współczesnej polityki penitencjarnej’ [On the interpretation of Art. 67 of the Penal Code: Reflections on the aims of imprisonment and directions of contemporary penitentiary policy]. Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego 26, pp. 123–136.

Bodalska B. (2016). 25 lat Polski w Radzie Europy [25 Years of Poland’s membership in the Council of Europe], Euractiv. Available online: https://www.euractiv.pl/section/demokracja/news/prezydent-duda-w-25-lecie-czlonkostwa-polski-w-radzieeuropy/ [11.01.2020].

Centralny Zarząd Służby Więziennej (CZSW). Roczna informacja statystyczna za lata: 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 [Central Prison Service Bureau, Annual statistics for 2014–2018]. Available online: https://sw.gov.pl/strona/statystyka-roczna [21.01.2020].

Ćwieluch J. (2018). Więzienia: tak się siedzi [Prison: How it sits]. Polityka 15(3156). Available online: https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/1744516,1,wiezienia-tak-sie-siedzi.read [29.01.2020].

Frankowski S. (1996). ‘Post-communist Europe’. In P. Hodgkinson and A. Rutherford (eds.) Capital Punishment: Global Issues and Prospects. Winchester: Waterside Press, pp. 215–242.

Gronowska B. (2013). ‘Więźniowie niebezpieczni w polskich zakładach karnych’ [Dangerous prisoners in Polish prisons]. Prokuratura i Prawo 7–8, pp. 7–19.

Grudzińska K. (2013). ‘Więzień długoterminowy w izolacji penitencjarnej’ [The long-term prisoner in prison]. Resocjalizacja Polska 4, pp. 231–242.

Grześkowiak A. (1993). ‘Kara śmierci w pracach Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1989–1991’ [The death penalty in the work of the Sejm and Senate of the Republic of Poland, 1989–1991]. In S. Waltoś and Z. Doda (eds.) Problemy kodyfikacji prawa karnego. Księga ku czci prof. Mariana Cieślaka [Problems in Codifying Criminal Law: A Book Honouring Prof. Marian Cieślak]. Kraków: Uniwersytet Jagielloński. Katedra Postępowania Karnego, pp. 171–179.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka [HFPC] (2014). Czy „Niebezpieczni” są naprawdę niebezpieczni? O statusie więźnia niebezpiecznego w Polsce – zapis debaty z 17.04.2013 r. [Are ‘the dangerous’ really dangerous? On the status of dangerous prisoners in Poland: A transcript of the debate of 17 April 2013]. Available online: http://www.hfhr.pl/wp-content/uploads/2014/05/Czy_niebezpieczni_sa_naprawde_niebezpieczni_zapis_debaty.pdf [31.01.2020].

Hołda Z. (1994). ‘Life imprisonment (in the light of standards of protection of human rights)’. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio K, Politologia 1, pp. 239–247.

Hołda Z. (2007). ‘Koncepcja wykonywania kary pozbawienia wolności według Kodeksu karnego wykonawczego’ [The concept of executing a prison sentence according to the Executive Penal Code]. Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 1, pp. 133–140.

Kalisz T. (2017). ‘Osadzeni niebezpieczni. Procedura kwalifikacji, jej weryfikacja oraz zakres ograniczeń’ [Dangerous inmates: Qualification procedure, its verification, and the scope of restrictions]. Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego 43(3762), pp. 177–190.

Kalisz T. and Kwieciński A. (2013). ‘Cele izolacji penitencjarnej w perspektywie odrzucenia idei przymusowej resocjalizacji’ [The objectives of penitentiary incarceration in terms of rejecting the idea of forced resocialisation]. Przegląd Prawa i Administracji 95, pp. 117–129.

Kołodko G. (2007). ‘Sukces na dwie trzecie. Polska transformacja ustrojowa i lekcje na przyszłość’ [Two-thirds success: Polish political transformation and lessons for the future]. Ekonomista 6, pp. 799–837.

Konarska-Wrzosek V. (2015). ‘Długoterminowe kary pozbawienia wolności w systemie polskiego prawa karnego i dyrektywy ich orzekania de lege lata i de lege ferenda’ [Long-term imprisonment in the Polish criminal law system and directives for de lege lata and de lege ferenda adjudication]. In W. Zalewski (ed.) Długoterminowe kary pozbawienia wolności w teorii i praktyce [Long-Term Imprisonment in Theory and Practice]. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, pp. 137–147.

Kosiacki W. (2018). ‘Organizacja systemu penitencjarnego w Polsce po 1989 roku’ [Organisation of the penitentiary system in Poland after 1989]. Studia Gdańskie 43, pp. 115–126.

Kozłowski T. (2014). Więzienne bunty w PRL [Prison riots during the Polish People’s Republic]. Polityka 7(2945). Available online: https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/historia/1570071,2,wiezienne-bunty-w-prl.read?page=9&moduleId=5732 [28.01.2020].

Krajewski K. (1990). ‘Opinia publiczna a problem kary śmierci’ [Public opinion and the problem of the death penalty]. Państwo i Prawo 9, pp. 60–69.

Kremplewski A. (1996). ‘Zmiany w przepisach dotyczących więźniów „niebezpiecznych”’ [Amendments to the provisions on ‘dangerous’ prisoners]. In J. Szałański (ed.) Wina – kara – nadzieja – przemiana. Materiały I Krajowego Sympozjum Penitencjarnego [Guilt – Punishment – Hope – Change: Materials from the 1st National Penitentiary Symposium]. Łódź–Warszawa–Kalisz: COSSW, pp. 170–180.

Kremplewski A. (2005–2006). ‘Więźniowie „niebezpieczni” w polskim systemie więziennym’ [‘Dangerous’ prisoners in the Polish prison system]. Archiwum Kryminologii 28, pp. 227–232. Available online: https://doi.org/10.7420/AK2005-2006O.

Kwieciński A. (ed.) (2014). Zmiany w prawie karnym wykonawczym w latach 2009– 2014 [Changes to Executive Criminal Law in the Period 2009–2014]. Warszawa: C.H. Beck.

Lasocik Z. (2009). ‘Funkcjonowanie oddziałów dla tzw. „więźniów niebezpiecznych” w Polsce’ [Operation of centres for so-called ‘dangerous prisoners’ in Poland]. Archiwum Kryminologii 31, pp. 299–344. Available online: https://doi.org/10.7420/AK2009L.

Lelental S. (2009). ‘Współczesny wizerunek więziennictwa polskiego’ [Contemporary image of the Polish prison system]. Przegląd Więziennictwa Polskiego 62–63, pp. 95–102.

Lelental S. (2017). ‘Artykuł 77§2 K.K., czyli skazanie na „karę śmierci” w czasie wykonywania kary pozbawienia wolności’ [Art. 77 §2 C.C., that is, being sentenced with ‘the death penalty’ while serving a prison sentence]. In A. Rzepliński, M. Ejchart-Dubois and M. Niełaczna (eds.) Dożywotnie pozbawienie wolności. Zabójca, jego zbrodnia i kara [Life Imprisonment: A Killer, His Crime and Punishment]. Warszawa: C.H. Beck, pp. 549–563.

Machel H. (2003). Więzienie jako instytucja karna i resocjalizacyjna [Prison as a Penal and Resocialisation Institution]. Gdańsk: Arche.

Machel H. (2009). ‘Wybrane problemy i zadania więziennictwa polskiego’ [Selected problems and tasks of the Polish prison system]. Przegląd Więziennictwa Polskiego 62–63, pp. 103–119.

Majcherczyk A. (2006). ‘Programy resocjalizacji skazanych – głos w dyskusji o stanie i perspektywach więziennictwa’ [Prisoners’ rehabilitation programmes: A voice in the discussion about the state and prospects of the prison system]. Przegląd Więziennictwa Polskiego 52–53, pp. 15–49.

Majcherczyk A. (2011). ‘Wybrane programy resocjalizacyjne – perspektywa teoretyczna i praktyczna’ [Selected rehabilitation programmes: A theoretical and practical perspective]. Przegląd Więziennictwa Polskiego 70, pp. 5–30.

Majcherczyk A. (2013). ‘Projektowanie i implementacja programów resocjalizacji’ [Design and implementation of resocialization programmes]. In P. Szczepaniak (ed.) Polski system penitencjarny. Ujęcie integralno-kulturalne [Polish Penitentiary System: An Integral and Cultural Approach]. Warszawa: CZSW, pp. 195–209.

Melezini M. (ed.) (2010). Kary i środki karne. Poddanie sprawcy próbie [Penalties and Penal Measures: Putting the Perpetrator to the Test]. Vol. 6. Warszawa: C.H. Beck.

Migdał J. (2005). ‘Służba więzienna – model a rzeczywistość. Próba oceny’ [The Prison Service – model and reality: An attempt at an assessment]. Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 9(1), pp. 139–151.

Migdał J. (2008). ‘Perspektywy kary pozbawienia wolności w polskim systemie penitencjarnym’ [Prospects of imprisonment in the Polish penitentiary system]. Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych 12(1), pp. 267–280.

Migdał J. (2008). Polski system penitencjarny w latach 1956–2008 w ujęciu doktrynalnym, normatywnym i funkcjonalnym. Kontynuacja czy zmiana? [Polish Penitentiary System in the Period 1956–2008 in Terms of Doctrinal, Normative, and Functional Terms: Continue or Change?]. Gdańsk: Arche.

Migdał J. and Szymanowski T. (2014). Prawo karne wykonawcze i polityka penitencjarna [Executive Criminal Law and Penitentiary Policy]. Warszawa: Wolters Kluwer.

Misztal H. (2000). Postępowanie z więźniami niebezpiecznymi [Dealing with Dangerous Prisoners]. Kalisz: COSSW.

Moczydłowski P. (2003). ‘Więziennictwo w okresie transformacji ustrojowej w Polsce. 1989–2003’ [The prison system in the period of political transformation in Poland, 1989–2003]. In T. Bulenda and R. Musidłowski (eds.) System penitencjarny i postpenitencjarny w Polsce [The Penitentiary and Post-Penitentiary System in Poland]. Warszawa: Instytut Spraw Publicznych, pp. 77–127.

Najwyższa Izba Kontroli [NIK] (2014a). Debata o resocjalizacji [panel ekspertów] [Debate on rehabilitation [panel of experts]] (2014). Available online: https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/debata-o-resocjalizacji-panel-ekspertow.html [13.01.2020].

Najwyższa Izba Kontroli [NIK] (2014b). Informacja o wynikach kontroli. Readaptacja społeczna skazanych na wieloletnie kary pozbawienia wolności [Information on the results of the inspection: Social re-adaptation of those sentenced to long-term imprisonment]. No. 177/2015/P/14/044/KPB. Available online: https://www.nik.gov.pl/plik/id,9730,vp,12100.pdf [15.03.2020].

Najwyższa Izba Kontroli [NIK] (2015). NIK o readaptacji społecznej skazanych [The Supreme Audit Office on the social rehabilitation of convicts]. Available online: https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/nik-o-readaptacji-spolecznej-skazanych-nawieloletnie-kary-pozbawienia-wolnosci.html [13.01.2020].

Niełaczna M. (2007). ‘Czy Komitet zapobiegania torturom (CPT) jest w stanie poznać „prawdę” o rzeczywistości więziennej?’ [Is the Committee for the Prevention of Torture (CPT) able to know the ‘truth’ about the realities of prison?]. Biuletyn Polskiego Towarzystwa Kryminologicznego 16, pp. 43–65.

Niełaczna M. (2010). Europejski Komitet Zapobiegania Torturom. Między kontrolą a standaryzacją [European Committee for the Prevention of Torture: Between Control and Standardization]. Warszawa: Zakład Graficzny Uniwersytetu Warszawskiego.

Niełaczna M. (2014). Sprawiedliwość skrajna. Dożywotnie więzienie, maksymalne zabezpieczenie [Extreme Justice: Life Imprisonment, Maximum Security]. Warszawa: Stowarzyszenie Interwencji Prawnej. Available online: https://interwencjaprawna.pl/wp-content/uploads/sprawiedliwosc-skrajna.pdf [15.03.2020].

Niewiadomska I. (2007). Osobowościowe uwarunkowania skuteczności kary pozbawienia wolności [Personality Conditions for the Effectiveness of Imprisonment]. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Poklek R. (2013). ‘Służba Więzienna w systemie bezpieczeństwa państwa’ [The Prison Service in the state security system]. Securitology 1(17), pp. 142–157.

Porowski M. (2009). ‘Księga Jubileuszowa Więziennictwa Polskiego 1989–2009’ [Jubilee Book of the Polish Prison, 1989–2009]. Przegląd Więziennictwa Polskiego 62–63, pp. 203–210.

Porowski M. (2016). Dzieje więziennictwa polskiego w piśmiennictwie i dokumentach [The History of the Polish Prison System in the Literature and Documentation]. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Projekt kodeksu karnego (przeznaczony do dyskusji środowiskowej), Komisja do spraw reformy prawa karnego. Zespół prawa karnego materialnego i wojskowego, 5.03.1990 r. [Draft of the Criminal Code (sent for expert opinions), Committee on the reform of criminal law, Subcommittee for substantive and military law, 5 March 1990].

Przybyliński S. (2009). ‘Program pracy penitencjarnej z osadzonymi „niebezpiecznymi” – na przykładzie programu realizowanego w Zakładzie Karnym w Barczewie’ [Programme of penitentiary work with ‘dangerous’ prisoners, on the example of the programme implemented in the Penitentiary Institution in Barczewo]. In M. Marczak (ed.) Resocjalizacyjne programy penitencjarne realizowane przez Służbę Więzienną w Polsce [Resocialising Penitentiary Programmes Implemented by the Prison Service in Poland]. Kraków: Impuls.

Rzepliński A. (2007-2008). ‘Kara śmierci w trybie doraźnym (sprawa IVK dor. 24/83 w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie)’ [The death penalty on an ad hoc basis (IVK case dor. 24/83 in the Provincial Court in Warsaw)]. Archiwum Kryminologii 29–30, pp. 905–943. Available online: https://doi.org/10.7420/AK2007-2008BT.

Siemaszko A. (ed.) (2015). Atlas przestępczości w Polsce 5 [Atlas of Crime in Poland 5]. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Służba Więzienna (n.d.). Wyniki konkursu na najlepszy program resocjalizacji [Results of the contest for the best resocialisation programme]. Available online: https://www.sw.gov.pl/aktualnosc/centralny-zarzad-sluzby-wieziennej-wyniki-konkursu-na-najlepszy-program-resocjalizacji%20rozsrzygni%C4%99ty [12.01.2020].

Stępniak P. (2009). ‘Przemiany w polskim więziennictwie a model oddziaływań penitencjarnych’ [Changes in the Polish prison system and the penitentiary interaction model]. Przegląd Więziennictwa Polskiego 62–63, pp. 77–93.

Stępniak P. (2014). ‘Dylematy pracy penitencjarnej z więźniami odbywającymi skrajnie długie kary pozbawienia wolności’ [Dilemmas of penitentiary work with prisoners serving extremely long prison sentences]. Archiwum Kryminologii 36, pp. 133–162. Available online: https://doi.org/10.7420/AK2014E.

Szczepanik R. (2015). Stawanie się recydywistą. Kariery instytucjonalne osób powracających do przestępczości [Becoming a Repeat Offender: Institutional Careers of People Returning to Crime]. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Szumski J. (1996). ‘Problem kary dożywotniego pozbawienia wolności’ [The problem of life imprisonment]. Państwo i Prawo 1, pp. 3–18.

Szumski J. (1997). ‘Dzieje polskiego abolicjonizmu’ [A history of Polish abolitionism]. Państwo i Prawo 1, pp. 80–90.

Szymanowski T. (1996). Przemiany systemu penitencjarnego w Polsce [Transformations of the Penitentiary System in Poland]. Warszawa: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Oficyna Naukowa.

Szymanowski T. (2012). Przestępczość i polityka karna w Polsce. W świetle faktów i opinii społeczeństwa w okresie transformacji [Crime and Criminal Policy in Poland: In the Light of Facts and Public Opinion in the Period of Transformation]. Warszawa: Wolters Kluwer.

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. Kodeks karny, Dz.U. z 1932 r. Nr 60, poz. 571 z późn. zm. [Regulation of the President of the Republic of Poland dated 11 July 1932. Criminal Code, Journal of Laws 1932, No. 60, item 571 as amended].

Ustawa z 13 czerwca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw [Act of 13 June 2019 on amending the Act – Criminal Code and some other acts]. Available online: http://orka.sejm.gov.pl/opinie8.nsf/nazwa/3451_u/$file/3451_u.pdf [18.03.2020].

Ustawa z dnia 12 lipca 1995 r. o zmianie Kodeksu karnego, Kodeksu karnego wykonawczego oraz o podwyższeniu dolnych i górnych granic grzywien i nawiązek w prawie karnym], Dz.U. z 1995 r. Nr 95, poz. 475 [Act of 12 July 1995 amending the Criminal Code and the Executive Penal Code and increasing the lower and upper limits of fines and compensation in criminal law, Journal of Laws 1995, No. 95, item 475].

Ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks karny, Dz.U. z 1969 r. Nr 13, poz. 94 z późn. zm. [Act of 19 April 1969. Criminal Code, Journal of Laws 1969, No. 13, item 94 as amended].

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, Dz.U. z 1997 r. Nr. 88, poz. 553. [Act of 6 June 1997. Criminal Code, Journal of Laws 1997, No. 88, item 553].

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny, Dz.U. z 1997 r. Nr 88, poz. 554 z późn. zm. [Act of 6 June 1997 – Provisions introducing the Criminal Code, Journal of Laws 1997, No. 88, item 554 as amended].

Wąsik J. (1993). ‘Projekt „reanimacji” kary dożywotniego pozbawienia wolności’ [Project of ‘resuscitating’ life imprisonment]. In T. Bojarski and E. Skrętowicz (eds.) Problemy reformy prawa karnego [Problems of Criminal Law Reform]. Lublin: Lubelskie Towarzystwo Naukowe, pp. 187–195.

Wilk L. (1998). ‘Kara dożywotniego pozbawienia wolności i problemy jej łagodzenia’ [Life imprisonment and problems of its mitigation]. Państwo i Prawo 6, pp. 14–30.

Witkiewicz B. (2007). ‘Charakterystyka osób skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności’ [Characteristics of people sentenced to life imprisonment] In T. Bulenda, W. Knap and Z. Lasocik (eds.) Więziennictwo na początku XXI wieku. III Polski Kongres Penitencjarny. Praca zbiorowa [The Prison System at the Beginning of the 21st Century – The 3rd Polish Penitentiary Congress: A Collective Work]. Warszawa: Instytut Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego.

Zagórski J. (2000). ‘Kara dożywotniego pozbawienia wolności – aspekty prawnokarne i penitencjarne’ [Life imprisonment: Criminal and penal aspects]. Państwo i Prawo 10, pp. 76–88.

Zagórski J. (2006). ‘Racjonalizacja w wykonywaniu kary dożywotniego pozbawienia wolności’ [Rationalisation in the execution of life imprisonment]. In T. Gardocka (ed.) Kary długoterminowe [Long-Term Penalties]. Warszawa: Oficyna Wydawnicza WSHiP, pp. 246–257.

Zawłocki R. (1996). ‘Przeciw karze dożywotniego pozbawienia wolności w polskim prawie karnym’ [Against a life sentence in Polish penal law]. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 58(2), pp. 105–121.

Zubik M. (1998). ‘Kara śmierci w Polsce’ [The death penalty in Poland]. In M. Mitera and M. Zubik, Kara śmierci w świetle doświadczeń współczesnych systemów prawnych [The Death Penalty in the Light of the Experience of Modern Legal Systems]. Warszawa: Wydawnictwo Exit, pp. 84–95.

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Copyright (c) 2020 INP PAN

Pobrania

Download data is not yet available.